Ciltte aniden ortaya çıkan kızarıklıklar, içi su dolu kabarcıklar ve özellikle vücudun tek tarafında hissedilen yanma veya ağrı, zona hastalığının belirtileri arasında yer alabilir. Her yaşta görülebilmekle birlikte özellikle 50 yaş üzerindeki kişilerde ve bağışıklık sistemi zayıflamış bireylerde daha sık karşılaşılan zona, erken tanı ve tedavi gerektiren viral bir enfeksiyondur.
Tıp dilinde herpes zoster olarak adlandırılan zona hastalığı, çocukluk döneminde suçiçeğine neden olan Varicella Zoster virüsünün vücutta yeniden aktifleşmesiyle ortaya çıkar. Hastalık yalnızca cildi etkilemez; sinirleri de etkileyerek döküntüler geçtikten sonra bile devam edebilen ağrılara neden olabilir.
Zona Hastalığı Nedir?
Zona hastalığı, Varicella Zoster virüsünün yeniden aktifleşmesi sonucunda gelişen viral bir enfeksiyondur. Aynı virüs, ilk kez vücuda girdiğinde suçiçeği hastalığına neden olur. Suçiçeği geçirildikten sonra virüs tamamen vücuttan uzaklaşmaz; sinir hücrelerinde pasif durumda kalmaya devam eder.
Yıllar sonra bağışıklık sisteminin zayıflaması veya yaşla birlikte bağışıklık yanıtının azalması gibi nedenlerle yeniden aktifleşen virüs, sinir boyunca ilerleyerek ciltte ağrılı döküntülere yol açabilir.
Zona hastalığı en sık gövdenin sağ veya sol tarafında, kaburga çevresinde görülür. Bununla birlikte yüz, sırt, bel ve boyun bölgelerinde de ortaya çıkabilir. Hastalık özellikle şu kişilerde daha sık görülür:
- 50 yaş ve üzerindeki bireyler
- Bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler
- Kanser tedavisi gören hastalar
- Organ veya kemik iliği nakli yapılan bireyler
- Bağışıklık sistemini baskılayan ilaç kullanan kişiler
- HIV enfeksiyonu gibi bağışıklık sistemini etkileyen hastalıkları bulunanlar
Zona hastalığı bir kez geçirildikten sonra tamamen bağışıklık kazanıldığı düşünülmemelidir. Hastalık bazı kişilerde tekrar ortaya çıkabilir.
Zona Belirtileri Nelerdir?
Zona belirtileri genellikle ciltte döküntü oluşmadan önce başlar. Hastalığın ilk döneminde kişi, döküntünün ortaya çıkacağı bölgede ağrı, yanma, batma veya karıncalanma hissedebilir. Bu şikayetler birkaç gün önceden başlayabileceği gibi bazı kişilerde daha uzun süre devam edebilir.
Zona hastalığının en belirgin özelliği, genellikle vücudun tek tarafında ve belirli bir sinir hattı boyunca ortaya çıkan ağrılı döküntülerdir. En sık görülen zona belirtileri şunlardır:
Yanma ve batma hissi: Döküntü oluşmadan önce cildin belirli bir bölgesinde yanma, karıncalanma veya batma hissedilebilir.
Şiddetli ağrı: Etkilenen bölgede dokunmakla artabilen, bazen elektrik çarpması veya bıçak saplanması şeklinde tarif edilen ağrılar görülebilir.
Ciltte kızarıklık: Ağrı hissedilen bölgede kızarıklık ve hassasiyet oluşabilir.
İçi su dolu kabarcıklar: Kızarık alan üzerinde kümelenmiş küçük su kabarcıkları meydana gelir.
Kaşıntı: Döküntülerin bulunduğu bölgede kaşıntı ve rahatsızlık hissi gelişebilir.
Halsizlik ve ateş: Bazı hastalarda ateş, baş ağrısı, titreme ve genel yorgunluk görülebilir.
Zona döküntüleri çoğunlukla vücudun orta hattını geçmez ve tek taraflı bir şerit görünümündedir. Kabarcıklar zamanla kuruyarak kabuklanır. Döküntülerin iyileşmesi genellikle 2-4 hafta sürebilir.
Zona Hastalığında Erken Tanı Neden Önemlidir?
Zona belirtileri fark edildiğinde vakit kaybetmeden doktora başvurulması önemlidir. Çünkü antiviral tedaviler, özellikle döküntülerin ortaya çıkmasını takip eden ilk 72 saat içerisinde başlandığında daha etkili olabilir. Erken tedavi, hastalığın süresini ve şiddetini azaltmaya, komplikasyon riskini düşürmeye yardımcı olabilir.
Zona Bulaşıcı mı, Kimlere Bulaşır?
Zona hastalığı doğrudan başka bir kişiden zona şeklinde bulaşmaz. Ancak zona hastalığına neden olan Varicella Zoster virüsü, daha önce suçiçeği geçirmemiş veya suçiçeği aşısıyla bağışıklık kazanmamış kişilere bulaşabilir. Bu kişilerde zona değil, suçiçeği hastalığı gelişebilir.
Bulaşma çoğunlukla zona döküntülerindeki içi sıvı dolu kabarcıklarla doğrudan temas sonucunda gerçekleşir. Kabarcıklar tamamen kuruyup kabuklanana kadar bulaştırıcılık devam edebilir. Zona hastalığı olan kişilerin özellikle şu önlemlere dikkat etmesi önerilir:
- Döküntülü bölgeyi temiz ve mümkün olduğunca kapalı tutmak
- Kabarcıklara dokunmaktan ve kaşımaktan kaçınmak
- Elleri düzenli olarak yıkamak
- Kişisel havlu ve giysileri başkalarıyla paylaşmamak
- Döküntüler tamamen kabuklanana kadar risk grubundaki kişilerle yakın temastan kaçınmak
Özellikle daha önce suçiçeği geçirmemiş veya aşılanmamış hamileler, yenidoğanlar ve bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerle temas konusunda dikkatli olunmalıdır. Döküntülerin tamamen kabuklanmasıyla birlikte bulaştırıcılık sona erer. Zona hastalığı, suçiçeği kadar kolay bulaşan bir enfeksiyon değildir; ancak gerekli önlemlerin alınması önemlidir.
Zona Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?
Zona tedavisinde temel amaç virüsün çoğalmasını kontrol altına almak, ağrıyı azaltmak ve olası komplikasyonları önlemektir. Tedavi planı hastanın yaşına, bağışıklık sisteminin durumuna, döküntülerin yaygınlığına ve eşlik eden şikayetlere göre belirlenir.
1. Antiviral İlaç Tedavisi
Zona tedavisinde asiklovir, valasiklovir ve famsiklovir gibi antiviral ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçlar virüsün çoğalmasını baskılayarak döküntülerin ve ağrının şiddetini azaltmaya yardımcı olur.
Tedavinin özellikle döküntülerin başlamasından sonraki ilk 72 saat içerisinde uygulanması önemlidir. Ancak bazı hastalarda, özellikle yeni döküntüler oluşmaya devam ediyorsa veya komplikasyon riski yüksekse, bu süreden sonra da antiviral tedavi gerekli görülebilir.
2. Ağrı Kontrolü
Zona hastalığında sinirlerin etkilenmesine bağlı olarak şiddetli ağrılar görülebilir. Ağrının kontrol altına alınması için doktor tarafından uygun ağrı kesiciler veya gerektiğinde sinir ağrısına yönelik ilaçlar reçete edilebilir.
3. Cilt Bakımı
Döküntülerin bulunduğu bölgenin temiz ve kuru tutulması önemlidir. Kaşıma ve kabarcıkları patlatma gibi davranışlardan kaçınılmalıdır. Uygun durumlarda doktor önerisiyle serin kompreslerden yararlanılabilir.
4. Komplikasyonların Takibi
Özellikle ileri yaştaki ve bağışıklık sistemi zayıflamış hastalarda zona daha ağır seyredebilir. Bu nedenle tedavi sürecinde hastanın düzenli olarak değerlendirilmesi ve olası komplikasyonların takip edilmesi gerekir.
Zona Hastalığının Komplikasyonları Nelerdir?
Zona hastalığı çoğu kişide birkaç hafta içerisinde iyileşir. Ancak bazı hastalarda döküntüler geçtikten sonra da devam eden sağlık sorunları gelişebilir.
Zona hastalığının en sık karşılaşılan komplikasyonu postherpetik nevraljidir.
Postherpetik Nevralji: Zona döküntüleri iyileştikten sonra etkilenen sinirlerde ağrı devam edebilir. Aylarca, hatta bazı kişilerde yıllarca sürebilen bu ağrı; yanma, batma, elektrik çarpması veya dokunmaya karşı aşırı hassasiyet şeklinde hissedilebilir. Özellikle ileri yaştaki bireylerde görülme riski daha yüksektir.
Bunun dışında şu komplikasyonlar da ortaya çıkabilir:
Göz tutulumu: Yüz ve göz çevresinde gelişen zona, gözün farklı yapılarını etkileyerek görme kaybına kadar ilerleyebilen sorunlara neden olabilir.
İşitme ve denge sorunları: Kulak çevresindeki sinirlerin etkilenmesi sonucunda işitme kaybı, baş dönmesi ve yüz felci gelişebilir.
Cilt enfeksiyonları: Kabarcıkların kaşınması veya patlatılması sonucunda ikincil bakteriyel enfeksiyonlar oluşabilir.
Nörolojik komplikasyonlar: Nadir durumlarda beyin ve sinir sistemini etkileyen ciddi sorunlar görülebilir.
Özellikle göz çevresinde döküntü, göz ağrısı veya görme değişikliği ortaya çıktığında acil tıbbi değerlendirme gerekir.
Zona Aşısı Kimlere Önerilir?
Zona hastalığından korunmanın en etkili yollarından biri zona aşısıdır. Özellikle ileri yaşla birlikte artan zona ve postherpetik nevralji riskini azaltmak amacıyla geliştirilen aşılar bulunmaktadır.
Günümüzde kullanılan rekombinant zona aşısı, hastalığa neden olan canlı virüsü içermez. Bağışıklık sistemini Varicella Zoster virüsüne karşı harekete geçirerek zona gelişme riskini ve hastalığın neden olabileceği komplikasyonları azaltmayı hedefler.
Dünya Sağlık Örgütü ve uluslararası sağlık otoritelerinin önerileri doğrultusunda zona aşısı özellikle şu gruplar için değerlendirilir:
50 yaş ve üzerindeki yetişkinler: Yaşla birlikte zona görülme ve komplikasyon gelişme riski arttığından bu grup öncelikli olarak değerlendirilir.
Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler: Kanser tedavisi gören, organ nakli yapılan veya bağışıklık sistemini baskılayan ilaç kullanan kişilerde aşı gereksinimi değerlendirilmelidir.
Kronik hastalığı bulunan bireyler: Bağışıklık sistemini etkileyebilen bazı kronik hastalıklara sahip kişilerde aşılama hekim önerisiyle planlanabilir.
Daha önce zona geçirmiş kişiler: Hastalığın tekrarlama ihtimali bulunduğundan, iyileşme sonrasında aşılama uygunluğu değerlendirilebilir.
Bağışıklık sistemi baskılanmış ve zona açısından yüksek risk taşıyan bazı yetişkinlerde 18 yaşından itibaren aşılama gündeme gelebilir. Ancak yaş sınırı, aşıya uygunluk ve uygulama koşulları kullanılan aşıya ve güncel ulusal sağlık otoritesi önerilerine göre değerlendirilmelidir.
Zona Aşısı Kaç Doz Yapılır?
Rekombinant zona aşısı genellikle iki doz şeklinde uygulanır. Dünya Sağlık Örgütü önerilerinde iki doz arasında 2-6 aylık bir süre bulunur. Bağışıklık sistemi baskılanmış ve daha kısa sürede korunmaya ihtiyaç duyan bazı kişilerde doz aralığı hekim değerlendirmesiyle farklı planlanabilir.
Zona aşısı, daha önce zona geçirmiş kişilerde de uygun görülebilir. Ancak aktif zona enfeksiyonu sırasında uygulanmaz; hastalık belirtilerinin tamamen iyileşmesi beklenir.
Aşının uygulanıp uygulanmayacağına, zamanlamasına ve doz aralığına kişinin sağlık durumu değerlendirilerek hekim tarafından karar verilmelidir.
Zona Aşısı Zona Hastalığını Tamamen Önler mi?
Zona aşısı, hastalığa karşı güçlü bir koruma sağlamakla birlikte yüzde 100 koruma garantisi sunmaz. Aşılanan kişilerde de nadiren zona gelişebilir. Ancak aşılama, zona görülme riskini ve hastalık geliştiğinde postherpetik nevralji gibi ciddi komplikasyonların ortaya çıkma olasılığını önemli ölçüde azaltır.
Aşı, özellikle 50 yaş üzerindeki sağlıklı yetişkinlerde ve bağışıklık sistemi baskılanmış risk gruplarında önemli bir koruyucu sağlık uygulamasıdır.
Daha önce suçiçeği veya zona geçirmiş olmak, aşı gereksinimini ortadan kaldırmaz. Kişinin yaşı, bağışıklık durumu ve sağlık geçmişi dikkate alınarak aşılama kararı verilmelidir.
Zona Hastalığından Korunmak İçin Nelere Dikkat Edilmeli?
Zona hastalığının ortaya çıkmasını her zaman önlemek mümkün değildir. Bununla birlikte bağışıklık sisteminin desteklenmesi ve uygun kişilerin aşılanması hastalık riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Korunma sürecinde dikkat edilmesi gereken bazı noktalar şunlardır:
- Yaşa ve sağlık durumuna uygun zona aşısı hakkında doktor görüşü almak
- Dengeli ve yeterli beslenmek
- Düzenli uyku alışkanlığı kazanmak
- Fiziksel aktiviteyi günlük yaşamın bir parçası hâline getirmek
- Stres yönetimine özen göstermek
- Bağışıklık sistemini etkileyen hastalıkların kontrolünü sağlamak
Bu alışkanlıklar genel sağlığın korunmasına katkıda bulunur. Ancak zona hastalığını kesin olarak önleyen yöntem aşılama konusunda uygunluğun değerlendirilmesidir.
Zona Belirtilerini İhmal Etmeyin
Zona hastalığı, erken dönemde fark edildiğinde uygun tedaviyle kontrol altına alınabilen viral bir enfeksiyondur. Ancak özellikle ileri yaşta ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde daha ciddi seyredebilir. Döküntüler iyileştikten sonra devam eden sinir ağrıları da kişinin yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir.
Vücudun tek tarafında ortaya çıkan yanma, batma, ağrı ve içi su dolu kabarcıklar zona hastalığının habercisi olabilir. Bu belirtiler görüldüğünde erken tanı ve tedavi için bir sağlık kuruluşuna başvurulması önemlidir.
Zona hastalığından korunmak ve olası komplikasyonların önüne geçmek için özellikle risk grubunda bulunan kişilerin doktorlarına danışarak zona aşısı hakkında bilgi alması önerilir.
*Web sitemizdeki bilgiler kişileri tanı ve tedaviye yönlendirme amacı taşımaz. Tanı ve tedaviye yönelik tüm işlemlerinizi doktorunuza danışmadan uygulamayınız. İçeriklerde Optimed Sağlık Grubu’nun tedavi edici sağlık hizmetlerine yönelik bilgiler yer almamaktadır.
Yazar / Editör İletişim Numarası: 0282 726 05 55 / 8011
tr


