Sepsis, vücudun bir enfeksiyona karşı verdiği düzensiz ve aşırı yanıt sonucunda organların ve dokuların zarar görebildiği, hayatı tehdit eden ciddi bir tıbbi durumdur. Enfeksiyonun kontrol altına alınamaması veya vücudun enfeksiyona verdiği yanıtın organ fonksiyonlarını bozması sonucunda gelişebilir. Sepsis hızlı ilerleyebildiği için erken fark edilmesi ve uygun tedavinin mümkün olan en kısa sürede başlanması büyük önem taşır.

Sepsis; akciğer, idrar yolları, karın içi, cilt ve yumuşak dokular gibi farklı bölgelerde başlayan enfeksiyonların ardından ortaya çıkabilir. Her yaşta görülebilmekle birlikte özellikle ileri yaşta olan kişiler, bağışıklık sistemi zayıflamış hastalar, kronik hastalığı bulunan kişiler, yeni ameliyat geçirenler ve yoğun bakım hastaları sepsis açısından daha yüksek risk taşıyabilir.

Sepsis ilerlediğinde tansiyonun ciddi şekilde düşmesi ve dolaşım bozukluğu ile karakterize septik şok gelişebilir. Bu durum acil tıbbi müdahale ve çoğu zaman yoğun bakım takibi gerektirir.

Sepsis Nedir, Neden Olur?

Sepsis nedir? sorusunun en basit yanıtı, bir enfeksiyona karşı vücudun kontrolünü kaybetmiş bağışıklık yanıtının organ fonksiyonlarını bozmasıyla ortaya çıkan hayatı tehdit eden bir durum olduğudur.

Normalde bağışıklık sistemi enfeksiyonlarla mücadele etmek için çeşitli savunma mekanizmalarını devreye sokar. Ancak bazı durumlarda bu yanıt aşırı ve düzensiz hale gelebilir. Bunun sonucunda yalnızca enfeksiyon bölgesinde değil, vücudun farklı bölgelerinde de iltihabi ve dolaşımsal değişiklikler meydana gelebilir. Organlara ulaşan kan ve oksijenin azalması, organ fonksiyonlarının bozulmasına yol açabilir.

Sepsise neden olan enfeksiyonlar bakterilerden kaynaklanabileceği gibi virüsler, mantarlar veya daha nadiren diğer mikroorganizmalar tarafından da oluşturulabilir. Sepsise yol açabilen yaygın enfeksiyon kaynakları arasında:

• Akciğer enfeksiyonları ve zatürre
• İdrar yolu ve böbrek enfeksiyonları
• Karın içi enfeksiyonlar
• Safra yolları enfeksiyonları
• Cilt ve yumuşak doku enfeksiyonları
• Kateter veya damar yolu ile ilişkili enfeksiyonlar
• Ameliyat sonrası gelişen enfeksiyonlar bulunabilir.

Ancak her enfeksiyon sepsise dönüşmez. Sepsis gelişme riski kişinin genel sağlık durumuna, bağışıklık sistemine, enfeksiyonun türüne ve enfeksiyonun ne kadar hızlı kontrol altına alındığına bağlı olarak değişebilir.

Sepsis İçin Risk Faktörleri Nelerdir?

Bazı kişilerde sepsis gelişme riski daha yüksek olabilir. Özellikle bağışıklık sisteminin zayıfladığı veya vücudun enfeksiyonla mücadele kapasitesinin azaldığı durumlarda dikkatli olunması gerekir. Başlıca risk faktörleri şunlardır:

• İleri yaş
• Çok küçük yaş grupları
• Bağışıklık sisteminin baskılanması
• Kanser ve kanser tedavileri
• Diyabet
• Kronik böbrek veya karaciğer hastalıkları
• Kronik akciğer hastalıkları
• Bağışıklık sistemini etkileyen hastalıklar
• Yakın zamanda geçirilmiş büyük cerrahi operasyonlar
• Hastanede veya yoğun bakımda uzun süre yatış
• Damar içi kateter veya diğer invaziv tıbbi cihazların kullanılması
• Daha önce geçirilmiş ciddi enfeksiyonlar

Risk faktörü bulunan kişilerin enfeksiyon belirtilerini daha yakından takip etmesi önemlidir.

Sepsis Belirtileri Nelerdir, Ne Zaman Acil Müdahale Gerekir?

Sepsis belirtileri enfeksiyonun kaynağına ve hastanın genel durumuna göre değişebilir. Sepsis başlangıçta yalnızca ateş, halsizlik veya hızlı kalp atımı gibi daha genel belirtilerle kendini gösterebilir. Ancak durum ilerledikçe dolaşım ve organ fonksiyonlarında ciddi bozulmalar meydana gelebilir. Sepsiste görülebilecek belirtiler arasında:

• Yüksek veya düşük vücut sıcaklığı
• Titreme ve üşüme
• Hızlı kalp atımı
• Hızlı veya zor nefes alma
• Belirgin halsizlik ve güçsüzlük
• Bilinç bulanıklığı veya davranış değişikliği
• Uykuya meyil
• Tansiyon düşüklüğü
• İdrar miktarında belirgin azalma
• Ciltte solukluk, soğukluk veya renk değişiklikleri
• Baş dönmesi
• Şiddetli ağrı veya belirgin rahatsızlık hissi görülebilir.

Özellikle bilinen veya şüphelenilen bir enfeksiyonun yanında kişinin genel durumunda hızlı ve belirgin bir bozulma olması sepsis açısından değerlendirilmelidir.

Septik Şok Nedir?

Septik şok, sepsisin en ağır tablolarından biridir. Sepsis sonucunda dolaşım sistemi ciddi şekilde etkilenebilir ve yeterli kan akımının sağlanamaması nedeniyle organların ihtiyaç duyduğu oksijen azalabilir.

Septik şok geliştiğinde tansiyon ciddi şekilde düşebilir ve sıvı tedavisine rağmen dolaşımın yeterli düzeye getirilebilmesi zorlaşabilir. Bu durumda kalp, böbrek, akciğer, beyin ve karaciğer gibi hayati organların fonksiyonları bozulabilir. Septik şok acil tedavi gerektiren kritik bir durumdur. Hastanın yoğun bakım ünitesinde yakından izlenmesi ve dolaşım ile solunum desteğinin gerektiğinde hızlı şekilde sağlanması gerekebilir.

Septik şok ile sepsis aynı durum değildir. Septik şok, sepsisin daha ağır ve dolaşım bozukluğunun belirgin olduğu bir formudur.

Sepsis Tanısı Nasıl Konulur?

Sepsis tanısında tek başına kullanılan bir test bulunmaz. Doktor, hastanın genel durumunu ve enfeksiyon bulgularını değerlendirerek sepsis olasılığını araştırır. Tanı sürecinde;

• Ateş ve vücut sıcaklığı
• Nabız
• Solunum sayısı
• Tansiyon
• Oksijen satürasyonu
• Bilinç durumu
• İdrar çıkışı
• Kan testleri
• Kan kültürleri
• Enfeksiyon kaynağının belirlenmesine yönelik görüntüleme yöntemleri değerlendirilebilir.

Kan testlerinde beyaz kan hücreleri, böbrek ve karaciğer fonksiyonları, kan gazı ve laktat gibi çeşitli parametreler hastanın durumunun değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Enfeksiyonun kaynağını belirlemek de sepsis tedavisinin önemli bir parçasıdır. Bunun için akciğer grafisi veya bilgisayarlı tomografi gibi görüntüleme yöntemleri, ultrasonografi ve diğer incelemeler hastanın durumuna göre kullanılabilir.

Sepsis Tedavisi Yoğun Bakımda Nasıl Yapılır?

Sepsis tedavisi, enfeksiyonun kontrol altına alınmasını ve enfeksiyona bağlı gelişen organ fonksiyon bozukluklarının desteklenmesini amaçlar. Tedavi mümkün olduğunca erken başlatılmalıdır.

Sepsis tanısı alan veya sepsis açısından yüksek risk taşıyan hastaların bir bölümü yoğun bakım ünitesinde takip edilebilir. Yoğun bakımda hastanın hayati fonksiyonları sürekli veya çok sık aralıklarla izlenerek tedaviye verdiği yanıt değerlendirilir.

Antibiyotik ve Enfeksiyon Tedavisi

Bakteriyel enfeksiyon düşünülüyorsa uygun antibiyotik tedavisi mümkün olduğunca erken başlanabilir. Tedavi seçimi enfeksiyonun kaynağı, hastanın özellikleri, olası mikroorganizmalar ve kültür sonuçları dikkate alınarak düzenlenir.

Kan ve diğer uygun örneklerden alınan kültür sonuçları, enfeksiyona neden olan mikroorganizmanın belirlenmesine ve tedavinin gerektiğinde daha hedefli şekilde düzenlenmesine yardımcı olabilir.

Damar Yoluyla Sıvı Tedavisi

Sepsis sırasında dolaşım sistemi etkilenebilir ve tansiyon düşebilir. Hastanın durumuna göre damar yoluyla sıvı tedavisi uygulanabilir. Verilen sıvının miktarı hastanın tansiyonu, kalp ve böbrek fonksiyonları, idrar çıkışı ve genel klinik durumuna göre dikkatle belirlenir.

Tansiyon ve Dolaşım Desteği

Sıvı tedavisine rağmen tansiyonun yeterli seviyeye ulaşmadığı veya dolaşımın desteklenmesi gerektiği durumlarda damar yoluyla verilen vazopressör ilaçlardan yararlanılabilir. Özellikle septik şok gelişen hastalarda dolaşımın desteklenmesi ve hayati organlara yeterli kan akımının sağlanması tedavinin temel hedeflerinden biridir.

Solunum Desteği

Sepsis akciğerleri etkileyebilir veya ağır hastalarda solunum yetmezliği gelişebilir. Hastanın oksijen düzeyine göre oksijen tedavisi uygulanabilir. Daha ciddi solunum yetmezliği durumlarında yüksek akımlı oksijen, non-invaziv solunum desteği veya mekanik ventilasyon gibi yöntemler kullanılabilir.

Enfeksiyon Kaynağının Kontrol Edilmesi

Sepsis tedavisinde yalnızca ilaç kullanılması yeterli olmayabilir. Enfeksiyonun kaynağının ortadan kaldırılması da gerekebilir. Örneğin karın içinde bir enfeksiyon odağı, apse veya enfekte bir doku bulunuyorsa hastanın durumuna göre cerrahi müdahale veya girişimsel işlemler gerekebilir.

Enfekte bir kateter veya başka bir tıbbi cihaz söz konusuysa, uygun değerlendirme sonrasında cihazın çıkarılması veya değiştirilmesi de tedavi planının parçası olabilir.

Yoğun Bakımda Sepsis Hastası Nasıl Takip Edilir?

Sepsis nedeniyle yoğun bakıma yatırılan hastalarda birçok hayati fonksiyon yakından takip edilir. Hastanın durumuna göre kalp ritmi, tansiyon, solunum, oksijen düzeyi, vücut sıcaklığı ve idrar çıkışı sürekli veya sık aralıklarla izlenebilir. Ayrıca böbrek, karaciğer ve diğer organların fonksiyonları düzenli kan testleriyle değerlendirilir.

Hastanın tedaviye verdiği yanıt doğrultusunda uygulanan tedaviler yeniden düzenlenebilir. Bazı hastalar kısa süre içerisinde tedaviye yanıt verirken, ağır sepsis veya septik şok tablosunda yoğun bakım tedavisi daha uzun sürebilir.

Sepsis Sonrası İyileşme Süreci

Sepsis sonrası iyileşme süresi hastalığın şiddetine, etkilenen organlara, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna ve tedaviye ne kadar erken başlandığına göre değişir.

Ağır sepsis geçiren bazı kişilerde hastaneden taburculuk sonrasında bir süre yorgunluk, kas güçsüzlüğü, uyku problemleri, dikkat ve konsantrasyon sorunları veya fiziksel kapasitede azalma görülebilir. Bu nedenle özellikle uzun süre yoğun bakımda kalan hastalarda taburculuk sonrasında doktor kontrollerinin sürdürülmesi ve gerektiğinde fiziksel rehabilitasyon desteği alınması önemlidir.

Sepsis Nasıl Önlenebilir?

Her sepsis vakasının önlenmesi mümkün olmasa da enfeksiyonların erken fark edilmesi ve uygun şekilde tedavi edilmesi riski azaltmaya yardımcı olabilir. Bunun için:

• El hijyenine dikkat edilmesi,
• Doktor önerilerine uygun şekilde aşıların yaptırılması,
• Yaraların temiz tutulması,
• Enfeksiyon belirtilerinin göz ardı edilmemesi,
• Kronik hastalıkların düzenli takip edilmesi,
• Hastanede kullanılan damar yolu ve kateter gibi tıbbi cihazların bakımına dikkat edilmesi,
• Doktor tarafından önerilmeyen antibiyotiklerin kullanılmaması önemlidir.

Özellikle yüksek risk grubunda bulunan kişilerin enfeksiyon belirtileri ortaya çıktığında erken tıbbi değerlendirme alması önem taşır.

*Web sitemizdeki bilgiler kişileri tanı ve tedaviye yönlendirme amacı taşımaz. Tanı ve tedaviye yönelik tüm işlemlerinizi doktorunuza danışmadan uygulamayınız. İçeriklerde Optimed Sağlık Grubu’nun tedavi edici sağlık hizmetlerine yönelik bilgiler yer almamaktadır.

Yazar / Editör İletişim Numarası: 0282 726 05 55 / 8011