Kolesterol, vücudun hücrelerini oluşturmak ve bazı hormonları üretmek için ihtiyaç duyduğu yağ benzeri bir maddedir. Ancak kandaki kolesterol seviyesinin yükselmesi, özellikle uzun vadede kalp ve damar sağlığını olumsuz etkileyebilir. Damar duvarlarında biriken yağlı plaklar, kalp krizi ve inme gibi ciddi sağlık sorunlarının riskini artırabilir.
Kolesterol ölçümünde yalnızca toplam kolesterol değerine bakmak yeterli değildir. LDL, HDL ve trigliserid seviyelerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Çünkü bu değerler, kişinin kalp ve damar hastalıkları açısından taşıdığı risk hakkında farklı bilgiler verir.
LDL, HDL Ve Trigliserid Değerleri Kaç Olmalı?
Kolesterol düzeyleri, lipid profili olarak adlandırılan kan testiyle ölçülür. Bu testte toplam kolesterol, LDL kolesterol, HDL kolesterol ve trigliserid değerleri değerlendirilir. Yetişkinler için genel olarak kabul edilen aralıklar aşağıdaki gibidir:
|
Kan yağları |
Genel olarak istenen değer |
|
Toplam kolesterol |
200 mg/dL'nin altında |
|
LDL kolesterol |
Kişinin riskine göre değişir |
|
HDL kolesterol (erkeklerde) |
40 mg/dL'nin üzerinde |
|
HDL kolesterol (kadınlarda) |
50 mg/dL'nin üzerinde |
|
Trigliserid |
150 mg/dL'nin altında |
Bu değerler genel bilgilendirme amaçlıdır. Özellikle LDL kolesterol için herkes açısından geçerli tek bir hedef bulunmaz. Kişinin yaşı, tansiyon ve diyabet durumu, sigara kullanımı, aile öyküsü ve daha önce kalp-damar hastalığı geçirip geçirmediği dikkate alınarak hedef belirlenir.
LDL Kolesterol Nedir, LDL Kaç Olmalı?
LDL (Low Density Lipoprotein), kolesterolü karaciğerden vücudun farklı dokularına taşıyan lipoproteinlerden biridir. Halk arasında kötü kolesterol olarak bilinir. Kandaki LDL seviyesinin yüksek olması, kolesterolün damar duvarlarında birikerek damar sertliği oluşumuna katkıda bulunabilir.
LDL kolesterol seviyesinin hangi aralıkta olması gerektiği, kişinin kalp ve damar hastalıkları açısından risk grubuna göre belirlenir. Avrupa Kardiyoloji Derneği'nin risk temelli yaklaşımında genel LDL hedefleri şöyledir:
|
Kalp-damar riski |
Önerilen LDL hedefi |
|
Düşük risk |
115 mg/dL'nin altında |
|
Orta risk |
100 mg/dL'nin altında |
|
Yüksek risk |
70 mg/dL'nin altında |
|
Çok yüksek risk |
55 mg/dL'nin altında |
Örneğin daha önce kalp krizi geçirmiş, damar hastalığı bulunan veya bazı yüksek riskli sağlık sorunlarına sahip kişilerde LDL hedefi daha düşük tutulabilir. Bu nedenle kan tahlilinde LDL değerinin 100 mg/dL olması, herkes için aynı anlama gelmez. Sonuçların kişinin genel sağlık durumu ve kalp-damar riskiyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.
HDL Nedir, HDL Kolesterol Kaç Olmalı?
HDL (High Density Lipoprotein), dokulardaki fazla kolesterolün karaciğere taşınmasına yardımcı olan lipoproteindir. Bu özelliği nedeniyle halk arasında iyi kolesterol olarak adlandırılır. Genel olarak HDL değerinin erkeklerde 40 mg/dL'nin, kadınlarda ise 50 mg/dL'nin üzerinde olması istenir. 60 mg/dL ve üzerindeki değerler çoğunlukla olumlu kabul edilir.
HDL seviyesinin düşük olması, kalp ve damar hastalıkları açısından risk faktörlerinden biridir. Ancak HDL'nin yüksek olması tek başına kalp hastalıklarına karşı koruma sağladığı anlamına gelmez. Bu nedenle yalnızca HDL değerini yükseltmeye odaklanmak yerine tüm lipid profilinin ve diğer risk faktörlerinin birlikte değerlendirilmesi önemlidir.
Trigliserid Kaç Olmalı?
Trigliseridler, vücudun enerji ihtiyacını karşılamak üzere kullandığı ve ihtiyaç fazlasında yağ dokusunda depoladığı yağ türleridir. Özellikle fazla kalori tüketimi, şekerli beslenme, hareketsizlik ve alkol kullanımı trigliserid seviyelerinin yükselmesine neden olabilir. Yetişkinlerde trigliserid değerlerinin genel sınıflandırması şöyledir:
|
Trigliserid değeri |
Değerlendirme |
|
150 mg/dL'nin altında |
Normal |
|
150-199 mg/dL |
Sınırda yüksek |
|
200-499 mg/dL |
Yüksek |
|
500 mg/dL ve üzeri |
Çok yüksek |
Trigliserid seviyesinin çok yüksek olması, özellikle 500 mg/dL ve üzerindeki değerlerde, pankreas iltihabı (pankreatit) riskini artırabilir. Bu nedenle yüksek sonuçların doktor tarafından değerlendirilmesi önemlidir.
Kolesterol Yüksekliği Belirti Verir mi?
Kolesterol yüksekliği çoğu zaman belirti vermez. Kişi kendini tamamen sağlıklı hissederken LDL kolesterolü yüksek olabilir. Bu nedenle yalnızca şikayetlere bakarak kolesterol yüksekliğini anlamak mümkün değildir.
Kolesterol yüksekliği belirtileri genellikle erken dönemde ortaya çıkmaz. Yüksek kolesterolün uzun süre fark edilmemesi, damar duvarlarında plak oluşumuna ve zaman içinde damarların daralmasına yol açabilir. İleri düzeyde damar hastalığı geliştiğinde ise etkilenen bölgeye göre farklı belirtiler görülebilir:
Göğüs ağrısı: Kalp damarlarında daralma olduğunda özellikle efor sırasında göğüste baskı veya sıkışma hissi oluşabilir.
Nefes darlığı: Kalp damar hastalığına bağlı kalp sorunlarında ortaya çıkabilir.
Yürüme sırasında bacak ağrısı: Bacak damarlarında daralma olduğunda yürürken ağrı veya kramp hissedilebilir.
Ani konuşma veya görme bozukluğu: Beyin damarlarının etkilenmesi durumunda inme belirtileri görülebilir.
Bu belirtiler doğrudan kolesterol yüksekliğini göstermez; gelişmiş kalp ve damar hastalıklarının işareti olabilir. Özellikle ani gelişen konuşma bozukluğu, yüz veya kol-bacakta güç kaybı, görme kaybı ya da şiddetli göğüs ağrısı durumunda acil tıbbi yardım alınmalıdır.
Kolesterol yüksekliğini anlamanın en güvenilir yolu kan testi yaptırmaktır. Özellikle ailesinde erken yaşta kalp krizi veya damar hastalığı öyküsü bulunanların, diyabet veya yüksek tansiyon gibi risk faktörleri olanların kolesterol kontrollerini aksatmaması gerekir.
Kolesterol İlaçsız Nasıl Düşürülür?
Kolesterol seviyelerini kontrol altında tutmak için beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi, fiziksel aktivitenin artırılması ve sağlıklı kilonun korunması önemlidir. Özellikle LDL kolesterolü yüksek olan kişilerde yaşam tarzı değişiklikleri olumlu katkı sağlayabilir.
1. Doymuş yağ tüketimini azaltın
Tereyağı, yağlı etler, işlenmiş et ürünleri, tam yağlı süt ürünleri ve bazı paketli gıdalar doymuş yağ bakımından zengindir. Bu besinlerin aşırı tüketimi LDL kolesterolün yükselmesine katkıda bulunabilir.
Bunların yerine zeytinyağı, balık, ceviz, badem ve avokado gibi doymamış yağ kaynakları tercih edilebilir. Trans yağ içeren ürünlerden ise mümkün olduğunca uzak durulmalıdır.
2. Lif açısından zengin beslenin
Yulaf, kuru baklagiller, sebzeler, meyveler ve tam tahıllı besinler çözünür lif içerir. Çözünür lifler, bağırsaklarda kolesterol emilimini azaltmaya yardımcı olabilir. Günlük beslenmede şu besinlere daha fazla yer verilebilir:
- Yulaf ve tam tahıllı ürünler
- Mercimek, nohut ve kuru fasulye
- Elma, armut ve turunçgiller
- Brokoli, kabak ve diğer sebzeler
- Ceviz, badem ve fındık
3. Düzenli fiziksel aktivite yapın
Düzenli egzersiz, kalp-damar sağlığını destekler ve lipid profilinin iyileştirilmesine yardımcı olabilir. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite, yetişkinler için genel bir hedef olarak önerilir. Tempolu yürüyüş, bisiklet, yüzme ve hafif koşu gibi aktiviteler tercih edilebilir. Hareketsiz bir yaşam süren veya kronik hastalığı bulunan kişilerin egzersiz programına başlamadan önce doktorlarına danışması uygun olur.
4. Sağlıklı kilonuzu koruyun
Fazla kilo ve özellikle karın çevresindeki yağlanma, LDL ve trigliserid seviyelerini olumsuz etkileyebilir. Sağlıklı bir kiloya ulaşmak ve bu kiloyu korumak, kolesterol kontrolüne katkı sağlayabilir. Kısa sürede hızlı kilo vermeyi hedefleyen diyetler yerine sürdürülebilir ve dengeli beslenme alışkanlıkları benimsenmelidir.
5. Sigara kullanmayın, alkol tüketimine dikkat edin
Sigara kullanımı damar sağlığını olumsuz etkiler ve HDL kolesterol seviyesini düşürebilir. Sigarayı bırakmak, kalp ve damar hastalıkları riskini azaltmak açısından önemli bir adımdır. Alkol tüketimi ise özellikle trigliserid seviyelerini yükseltebilir. Trigliserid yüksekliği bulunan kişilerin alkol tüketiminden kaçınması veya bu konuda doktor önerisine uyması önemlidir.
6. Şekerli ve rafine karbonhidrat içeren besinleri sınırlandırın
Fazla miktarda şeker, beyaz ekmek, hamur işi, tatlı ve şekerli içecek tüketimi trigliserid seviyelerinin yükselmesine katkıda bulunabilir. Bu nedenle özellikle trigliserid yüksekliği olan kişilerin rafine karbonhidrat tüketimini sınırlandırması önerilir.
Önemli: Yaşam tarzı değişiklikleri kolesterol kontrolünün temel parçalarındandır. Ancak kalp-damar hastalığı riski yüksek olan, daha önce kalp krizi geçiren veya LDL seviyesi belirgin yüksek olan kişilerde yalnızca beslenme ve egzersiz yeterli olmayabilir. Bu kişilerde doktorun önerdiği kolesterol ilaçlarının kullanılması gerekebilir. İlaç tedavisi, hekim önerisi olmadan bırakılmamalıdır.
Kolesterol Testi Nasıl Yapılır, Aç Karnına mı Gidilir?
Kolesterol düzeyleri, koldan alınan kan örneğiyle yapılan lipid profili testi sonucunda belirlenir. Testte toplam kolesterol, LDL, HDL ve trigliserid değerleri ölçülür.
Kolesterol ölçümü için her zaman aç kalmak gerekmez. Birçok kişide açlık gerektirmeyen ölçümler kullanılabilir. Ancak özellikle trigliserid seviyesinin değerlendirilmesi veya önceki sonuçların doğrulanması gerektiğinde doktor açlık isteyebilir. Bu nedenle test öncesinde sağlık kuruluşunun ve doktorun yönlendirmelerine uyulmalıdır.
Test sonuçları değerlendirilirken yalnızca laboratuvarın referans aralıklarına bakılmaz. Kişinin yaşı, mevcut hastalıkları, kullandığı ilaçlar ve kalp-damar hastalığı riski de dikkate alınır.
*Web sitemizdeki bilgiler kişileri tanı ve tedaviye yönlendirme amacı taşımaz. Tanı ve tedaviye yönelik tüm işlemlerinizi doktorunuza danışmadan uygulamayınız. İçeriklerde Optimed Sağlık Grubu’nun tedavi edici sağlık hizmetlerine yönelik bilgiler yer almamaktadır.
Yazar / Editör İletişim Numarası: 0282 726 05 55 / 8011
tr


