İdrar yolu enfeksiyonu, çoğunlukla bakterilerin idrar yollarında çoğalması sonucunda gelişir. Mesaneyi etkileyen enfeksiyon sistit, böbrekleri etkileyen enfeksiyon ise piyelonefrit olarak adlandırılır. İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma ve ani idrar yapma ihtiyacı sık görülen belirtilerdir. Ateş, titreme ve yan ağrısı gibi şikâyetler ise böbrek enfeksiyonunu veya daha ciddi bir enfeksiyonu düşündürebilir.

Tedavi; enfeksiyonun bulunduğu bölgeye, kişinin yaşına, gebelik durumuna ve eşlik eden sağlık sorunlarına göre planlanır.

İdrar Yolu Enfeksiyonu Belirtileri Nelerdir?

Mesane enfeksiyonunda en sık görülen belirtiler şunlardır:

• İdrar yaparken yanma, batma veya ağrı
• Normalden daha sık idrara çıkma
• Ani ve ertelenmesi zor idrar yapma ihtiyacı
• Az miktarda idrar yapılmasına rağmen tuvalete gitme isteğinin devam etmesi
• Alt karın bölgesinde ağrı veya baskı hissi
• İdrarın bulanık görünmesi
• İdrarda kan görülmesi

Bu belirtilerin hepsinin birlikte bulunması gerekmez. İdrarın kötü kokması, koyulaşması veya bulanık görünmesi tek başına enfeksiyon tanısı koydurmaz. Yetersiz sıvı tüketimi, bazı besinler ve ilaçlar da idrarın görünümünü veya kokusunu değiştirebilir.

Ateş, titreme, bel veya yan ağrısı, bulantı ve kusma varsa böbrek enfeksiyonu açısından gecikmeden değerlendirme gerekir.

İdrar Yolu Enfeksiyonu Neden Olur?

En sık neden, bağırsaklarda doğal olarak bulunan bakterilerin idrar kanalından mesaneye ulaşmasıdır. Kadınlarda idrar kanalının kısa olması nedeniyle enfeksiyon daha sık görülür. Erkeklerde ve çocuklarda da idrar yolu enfeksiyonu gelişebilir.

Enfeksiyon gelişmesini veya tedavinin zorlaşmasını kolaylaştırabilen durumlar şunlardır:

• Cinsel aktivite ve sperm öldürücü içeren doğum kontrol ürünlerinin kullanılması
• Gebelik
• Menopoz dönemindeki hormonal değişiklikler
• Mesanenin tam boşaltılamaması
• Böbrek veya idrar yolu taşları
• İdrar yollarında tıkanıklık
• Diyabet ve bağışıklık sisteminin baskılanması
• İdrar sondası kullanımı veya yakın zamanda yapılan idrar yolu girişimleri

İdrar yolu enfeksiyonu geçirilmesi, kişinin temizliğine dikkat etmediği anlamına gelmez. Cinsel aktivite enfeksiyonu kolaylaştırabilse de mesane enfeksiyonu genellikle cinsel yolla bulaşan bir hastalık değildir.

İdrar Yolu Enfeksiyonu Tanısı Nasıl Konur?

Tanı, şikâyetlerin ve gerektiğinde muayene bulgularının değerlendirilmesiyle konur. İdrar tahlili ve idrar kültürü tanıya yardımcı olabilir. Kültür, enfeksiyona neden olan bakterinin ve etkili olabilecek antibiyotiklerin belirlenmesini sağlar.

Tipik mesane enfeksiyonu belirtileri olan, gebe olmayan ve ek risk faktörü bulunmayan kadınlarda her zaman idrar kültürü gerekmeyebilir. Gebelikte, böbrek enfeksiyonu şüphesinde, tekrarlayan enfeksiyonlarda ve tedaviye rağmen devam eden şikayetlerde kültür özellikle önemlidir.

Kültür gerekli olduğunda örneğin mümkünse antibiyotik başlanmadan önce alınması tercih edilir. Ancak ağır enfeksiyonlarda örnek alınması veya sonuçların beklenmesi tedaviyi geciktirmemelidir.

İdrar kültüründe bakteri üremesi her zaman antibiyotik tedavisi gerektirmez. Şikayeti olmayan kişilerde, gebelik ve idrar yollarının iç yüzeyini etkileyen bazı ürolojik işlemler öncesi gibi özel durumlar dışında, genellikle tedavi gerekmez.

İdrar Yolu Enfeksiyonu Nasıl Geçer?

Bakteriyel idrar yolu enfeksiyonları çoğunlukla uygun antibiyotiklerle tedavi edilir. Antibiyotiğin seçimi ve kullanım süresi; enfeksiyonun türüne, varsa kültür sonucuna, böbrek fonksiyonlarına, gebelik durumuna ve ilaç alerjilerine göre belirlenir.

Başkasına ait veya önceki tedaviden kalan antibiyotikler kullanılmamalıdır. Reçete edilen ilaçlar hekimin belirlediği doz ve süre boyunca alınmalı; tedavi kişinin kendi kararıyla uzatılmamalı, kısaltılmamalı veya değiştirilmemelidir.

Böbrek enfeksiyonunda ya da genel durumu bozulan hastalarda hastanede tedavi gerekebilir.

İdrar Yolu Enfeksiyonuna Ne İyi Gelir?

Yeterli sıvı almak, idrar ihtiyacını uzun süre ertelememek ve gerektiğinde dinlenmek iyileşme sürecini destekleyebilir. Kalp veya böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması bulunan kişiler, sıvı tüketiminde hekimlerinin önerilerine uymalıdır.

Bol su içmek, başlamış bir enfeksiyonun tedavisinin yerini tutmaz. Bununla birlikte, az sıvı tüketen ve tekrarlayan mesane enfeksiyonu yaşayan bazı kadınlarda su tüketiminin artırılması yeni enfeksiyonların önlenmesine yardımcı olabilir.

Genital bölgede parfümlü ürünler, vajinal duş ve aşırı temizlik tahrişe yol açabilir. Nazik temizlik tercih edilmelidir.

Cranberry olarak bilinen turna yemişi ürünleri bazı kişilerde enfeksiyon tekrarlarını azaltmaya yardımcı olabilir; ancak etkileri ürünün içeriğine ve kişiye göre değişir. Mevcut enfeksiyonun tedavisinin yerine kullanılmamalıdır. Maydanoz suyu, limonlu su veya bitki çaylarının enfeksiyonu ortadan kaldırdığına dair yeterli bilimsel kanıt bulunmamaktadır.

Gebelikte İdrar Yolu Enfeksiyonu Neden Önemlidir?

Gebelikte idrar yolu enfeksiyonları özel değerlendirme gerektirir. Belirti vermeyen bakteri varlığı da önem taşıdığından gebeliğin erken döneminde idrar kültürüyle tarama önerilir. Kültürde tedavi gerektiren düzeyde bakteri saptanırsa şikâyet olmasa bile uygun tedavi planlanır.

Gebelikte böbrek enfeksiyonu, annenin sağlığını etkileyebilir ve erken doğum gibi olumsuz sonuçlarla ilişkili olabilir. İdrar yaparken yanma, alt karın ağrısı veya idrarda kan görülmesi durumunda hekime başvurulmalıdır. Ateş, titreme, yan ağrısı veya kusma varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.

Gebelikte sık idrara çıkma tek başına enfeksiyon anlamına gelmez. Antibiyotik seçimi gebelik haftasına ve kişinin sağlık durumuna göre yapılır; kendi kendine ilaç veya bitkisel ürün kullanılmamalıdır.

Bebeklerde ve Çocuklarda Belirtiler Nelerdir?

Bebeklerde idrar yolu enfeksiyonu yalnızca ateş, huzursuzluk, beslenmede azalma, kusma veya olağandan fazla uyuma ile kendini gösterebilir. Daha büyük çocuklarda idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, yeni başlayan alt ıslatma ve karın veya yan ağrısı görülebilir.

Üç aydan küçük bebeklerde 38 °C veya üzerindeki ateş, gecikmeden tıbbi değerlendirme gerektirir. Bu yaş grubunda idrar yolu enfeksiyonu şüphesi, ateş bulunmasa da acil değerlendirilmelidir.

Çocuklarda idrar örneğinin uygun yöntemle alınması önemlidir. Mümkünse örnek antibiyotik başlanmadan önce alınır. Kültür ve diğer incelemelerin gerekliliği çocuğun yaşına ve klinik durumuna göre belirlenir.

Antibiyotiğe Rağmen Şikâyetler Geçmiyorsa Ne Yapılmalı?

Uygun antibiyotik başlandıktan sonra şikâyetlerin genellikle ilk 48 saat içinde hafiflemeye başlaması beklenir. Bu sürede belirtilerin tamamen kaybolması şart değildir. Ancak iyileşme başlamıyorsa hekimle yeniden görüşülmelidir.

Devam eden şikâyetlerin nedeni antibiyotik direnci, ilaç kullanımındaki sorunlar, taş veya tıkanıklık gibi durumlar olabilir. Vajinal enfeksiyonlar, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar ve başka hastalıklar da benzer belirtiler oluşturabilir.

Gerekirse kültür yapılır veya mevcut kültür sonucu değerlendirilir. Görüntüleme ve diğer incelemeler hastanın bulgularına göre planlanır. Antibiyotik hasta tarafından değiştirilmemelidir.

Tekrarlayan İdrar Yolu Enfeksiyonlarında Ne Yapılır?

Altı ay içinde en az iki veya bir yıl içinde en az üç enfeksiyon geçirilmesi tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu olarak değerlendirilir.

Bu durumda tanının kültürle doğrulanması ve risk faktörlerinin değerlendirilmesi önemlidir. Her hastada görüntüleme veya sistoskopi gerekmez; incelemeler kişinin özelliklerine göre seçilir.

Korunma planında sıvı tüketimi, kullanılan doğum kontrol yöntemleri ve mesanenin boşalmasını etkileyen sorunlar değerlendirilir. Menopoz dönemindeki uygun hastalarda hekim önerisiyle vajinal östrojen düşünülebilir. Gerektiğinde başka koruyucu tedaviler de planlanabilir.

Ne Zaman Gecikmeden Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda sağlık kuruluşuna gecikmeden başvurulmalıdır:

• Ateş, titreme veya belirgin yan ağrısı
• Tekrarlayan kusma ya da sıvı ve ilaç alamama
• Bilinç bulanıklığı, bayılma veya genel durumda belirgin bozulma
• İdrar yapamama
• Tedavi sırasında şikâyetlerin kötüleşmesi

İdrarda kan görülmesi de değerlendirilmelidir. Kanama enfeksiyon tedavisinden sonra devam ederse veya tekrar ortaya çıkarsa üroloji değerlendirmesi gerekir.

Gebeler, bebekler, bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler ve önemli böbrek hastalığı bulunanlar, enfeksiyon belirtileri olduğunda erken değerlendirilmelidir.

*Web sitemizdeki bilgiler kişileri tanı ve tedaviye yönlendirme amacı taşımaz. Tanı ve tedaviye yönelik tüm işlemlerinizi doktorunuza danışmadan uygulamayınız. İçeriklerde Optimed Sağlık Grubu’nun tedavi edici sağlık hizmetlerine yönelik bilgiler yer almamaktadır.

Yazar / Editör İletişim Numarası: 0282 726 05 55 / 8011