Ani başlayan eklem ağrısı, şişlik, kızarıklık ve dokunmaya karşı aşırı hassasiyet… Özellikle gece saatlerinde ortaya çıkan bu şikayetler, gut hastalığının habercisi olabilir. Halk arasında eklem romatizmasıyla karıştırılabilen gut hastalığı, kanda ürik asit seviyesinin yükselmesi ve bu maddenin eklemlerde kristaller oluşturması sonucunda gelişir.
Gut hastalığı en sık ayak başparmağını etkiler. Bununla birlikte ayak bileği, diz, el bileği ve parmak eklemlerinde de görülebilir. Ataklar tedavi edilmediğinde tekrarlayabilir ve zaman içinde eklem hasarına yol açabilir.
Gut Hastalığı Belirtileri Nelerdir, Atak Neden Olur?
Gut hastalığı, vücutta pürin adı verilen maddelerin parçalanması sonucunda oluşan ürik asidin yeterince atılamaması veya fazla üretilmesiyle ilişkili bir eklem hastalığıdır. Kanda ürik asit seviyesinin yükselmesi sonucunda eklemlerde ürat kristalleri birikebilir. Bağışıklık sisteminin bu kristallere verdiği tepki ise ani ve şiddetli iltihaplanmaya neden olur. Gut hastalığı belirtileri genellikle aniden başlar. Özellikle gece veya sabaha karşı ortaya çıkan ataklar, kişinin günlük hareketlerini önemli ölçüde kısıtlayabilir.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
Ani ve şiddetli eklem ağrısı: Genellikle ayak başparmağında başlar. Ağrı, ekleme dokunmayı veya üzerine basmayı zorlaştıracak kadar yoğun olabilir.
Eklemde kızarıklık: Etkilenen eklem çevresinde belirgin kızarıklık ve renk değişikliği görülebilir.
Şişlik: Eklem çevresinde iltihaplanmaya bağlı şişlik oluşur.
Isı artışı: Etkilenen eklem çevresi diğer bölgelere göre daha sıcak hissedilebilir.
Hassasiyet: Çorap, ayakkabı veya hafif bir temas bile şiddetli ağrıya neden olabilir.
Hareket kısıtlılığı: Ağrı ve şişlik nedeniyle eklemin hareket ettirilmesi güçleşebilir.
Gut atağı çoğunlukla tek bir eklemi etkiler. İlk ataklarda şikayetler birkaç gün ile bir-iki hafta içinde azalabilir. Ancak tedavi edilmediğinde atakların tekrarlama ve daha fazla eklemi etkileme riski bulunur.
Gut Atağı Neden Olur?
Gut atağının temel nedeni, eklemlerde biriken ürat kristallerinin iltihabi tepkiyi tetiklemesidir. Kandaki ürik asit seviyesinin yüksek olması bu kristallerin oluşmasını kolaylaştırır. Ancak ürik asit yüksekliği bulunan herkesin gut hastalığına yakalanmadığını da belirtmek gerekir. Gut atağını tetikleyebilen başlıca faktörler şunlardır:
- Kırmızı et ve sakatat gibi pürin bakımından zengin besinlerin aşırı tüketilmesi
- Özellikle bira olmak üzere alkol tüketimi
- Şekerli ve fruktoz içeriği yüksek içeceklerin fazla tüketilmesi
- Yetersiz sıvı tüketimi ve susuz kalma
- Fazla kilo ve obezite
- Hızlı kilo verme veya uzun süre aç kalma
- Böbreklerin ürik asidi yeterince atamaması
- Bazı idrar söktürücü ilaçlar ve diğer ilaçlar
- Enfeksiyon, ateşli hastalık, ameliyat veya eklem travması
Genetik yatkınlık da gut hastalığının gelişiminde önemli rol oynar. Bu nedenle yalnızca beslenme alışkanlıkları değil, kişinin aile öyküsü, böbrek fonksiyonları ve kullandığı ilaçlar da değerlendirilmelidir.
Ürik Asit Değeri Kaç Olmalı?
Ürik asit, vücudun pürinleri parçalaması sonucunda ortaya çıkan doğal bir atık maddedir. Normal koşullarda kanda çözünmüş hâlde bulunur ve büyük ölçüde böbrekler aracılığıyla idrarla vücuttan uzaklaştırılır.
Ürik asit seviyesinin yükselmesi, hiperürisemi olarak adlandırılır. Ancak yüksek ürik asit değeri tek başına gut hastalığı tanısı koymak için yeterli değildir. Kandaki ürik asit için laboratuvarlarda kullanılan referans aralıkları değişebilmekle birlikte yetişkinlerde yaklaşık olarak şu değerlerle karşılaşılabilir:
|
Grup |
Yaklaşık referans aralığı |
|
Kadınlar |
2,4-6,0 mg/dL |
|
Erkekler |
3,4-7,0 mg/dL |
Bu aralıklar laboratuvara göre farklılık gösterebilir. Kan tahlili sonuçları değerlendirilirken testin yapıldığı laboratuvarın referans değerleri dikkate alınmalıdır.
Gut Hastalarında Ürik Asit Hedefi Kaç Olmalı?
Gut hastalığı tanısı alan kişilerde yalnızca ürik asidin normal referans aralığında olması hedeflenmez. Tedavide amaç, ürat kristallerinin çözünmesini ve yeni kristal oluşumunun önlenmesini sağlayacak düzeylere ulaşmaktır. Gut hastalarının çoğunda tedavi hedefi:
- 6 mg/dL'nin altında ürik asit seviyesidir.
- İleri düzey veya tofüslü gut hastalarında doktor daha düşük hedefler belirleyebilir.
Bu hedeflere ulaşmak için bazı hastalarda beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmayabilir. Doktor tarafından ürik asit düşürücü ilaç tedavisi planlanabilir.
Önemli: Gut atağı sırasında ölçülen ürik asit değeri normal çıkabilir. Bu nedenle gut hastalığından şüphelenilen bir kişide atak dönemindeki tek bir kan testi sonucuna bakılarak hastalık dışlanmamalıdır. Gerekli görülürse atak geçtikten en az iki hafta sonra ölçüm tekrarlanabilir.
Gut tanısında doktor muayenesi, kan testleri ve gerektiğinde eklem sıvısının incelenmesi birlikte değerlendirilir. Eklem sıvısında ürat kristallerinin görülmesi tanıyı doğrulamaya yardımcı olur.
Gut Hastaları Ne Yememeli?
Gut hastalığında beslenme, atakların kontrol edilmesi ve ürik asit seviyesinin yönetilmesi açısından önemlidir. Özellikle pürin içeriği yüksek besinlerin, alkolün ve şekerli içeceklerin aşırı tüketilmesi atak riskini artırabilir.
Gut hastaları ne yememeli? sorusunun yanıtı, özellikle aşağıdaki besin ve içeceklerin sınırlandırılmasını içerir.
Sakatat ve kırmızı et tüketimine dikkat edin
Karaciğer, böbrek, dalak gibi sakatatlar pürin bakımından oldukça zengindir. Kırmızı etin ve et ürünlerinin aşırı tüketilmesi de ürik asit seviyesini etkileyebilir.
Gut hastalarının özellikle sakatat tüketiminden kaçınması, kırmızı et miktarını ise doktor veya diyetisyen önerisine göre sınırlandırması önemlidir.
Bazı deniz ürünlerini sınırlayın
Hamsi, sardalya, midye, karides ve bazı kabuklu deniz ürünleri yüksek pürin içeriğine sahip olabilir. Bu besinlerin sık ve fazla miktarda tüketilmesi gut ataklarını tetikleyebilir.
Alkol tüketiminden kaçının
Alkol, ürik asit metabolizmasını etkileyebilir ve gut atağı riskini artırabilir. Özellikle bira tüketimi gut hastaları açısından dikkat edilmesi gereken faktörlerden biridir.
Atakları tekrarlayan kişilerin alkol tüketimini bırakması veya bu konuda doktor önerisine uyması önemlidir.
Şekerli içecekleri azaltın
Fruktoz içeriği yüksek gazlı içecekler, hazır meyve suları ve şekerli içecekler ürik asit seviyesini artırabilir. Bu nedenle gut hastalarının bu ürünleri sınırlandırması önerilir.
Aşırı yağlı ve işlenmiş besinlerden uzak durun
Dengeli beslenme, sağlıklı kilo kontrolü ve metabolik sağlığın korunması gut yönetiminde önemlidir. Sık tüketilen fast food ürünleri, aşırı yağlı yiyecekler ve yüksek kalorili paketli gıdalar yerine daha dengeli öğünler tercih edilmelidir.
Gut Hastaları Hangi Besinleri Tercih Edebilir?
Gut hastalarının beslenmesinde sebze, meyve, tam tahıllar ve düşük yağlı süt ürünlerine yer verilmesi önerilir. Ayrıca yeterli sıvı tüketimi de önemlidir. Genel olarak tercih edilebilecek besinler şunlardır:
- Sebzeler ve mevsim meyveleri
- Tam tahıllı ekmek ve yulaf
- Az yağlı süt, yoğurt ve kefir
- Yumurta
- Zeytinyağı
- Ceviz ve badem gibi kuruyemişler
- Kişinin sağlık durumuna uygun miktarda baklagiller
Bitkisel kaynaklı pürinler, sakatat ve bazı et ürünlerindeki pürinlerle aynı şekilde değerlendirilmez. Bu nedenle gut hastalarının tüm baklagilleri ve sebzeleri beslenmelerinden çıkarması gerekmez. Beslenme düzeni kişiye özel planlanmalıdır. Özellikle böbrek veya kalp hastalığı bulunan kişilerin sıvı tüketimi ve diyet değişiklikleri konusunda doktorlarına danışması gerekir.
Ürik Asit Nasıl Düşürülür?
Ürik asit seviyesini düşürmek için beslenme düzeninin iyileştirilmesi, sağlıklı kilonun korunması, yeterli sıvı alınması ve gerekli durumlarda ilaç tedavisi uygulanması önemlidir.
Ürik asit nasıl düşürülür? sorusunun yanıtı, yüksekliğin nedenine ve kişinin gut hastalığı olup olmadığına göre değişir.
Ürik asit seviyesinin kontrolüne yardımcı olabilecek başlıca adımlar şunlardır:
1. Dengeli beslenin: Sakatat, aşırı kırmızı et, bazı deniz ürünleri ve şekerli içeceklerin tüketimini sınırlandırın. Sebze, meyve, tam tahıl ve düşük yağlı süt ürünlerini içeren dengeli bir beslenme düzeni oluşturun.
2. Yeterli sıvı tüketin: Yeterli su içmek böbreklerin normal işlevlerini destekler ve susuz kalmayı önler. Ancak böbrek veya kalp hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması olan kişiler doktorlarının önerdiği miktara uymalıdır.
3. Sağlıklı kilonuzu koruyun: Fazla kilo, ürik asit yüksekliği ve gut ataklarıyla ilişkili olabilir. Fazla kilolu kişilerin kontrollü ve sürdürülebilir şekilde kilo vermesi önerilir. Şok diyetlerden ve uzun süreli açlıktan kaçınılmalıdır.
4. Alkol tüketimini sınırlandırın: Özellikle bira ve aşırı alkol tüketimi gut ataklarını tetikleyebilir. Alkolün azaltılması veya bırakılması atak kontrolüne yardımcı olabilir.
5. Düzenli fiziksel aktivite yapın: Yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi kişinin sağlık durumuna uygun egzersizler kilo kontrolünü ve genel metabolik sağlığı destekler. Aktif gut atağı sırasında ağrılı ekleme yük bindirilmemelidir.
6. İlaçlarınızı doktor kontrolünde kullanın: Sık tekrarlayan gut atakları, eklem hasarı veya tofüs gelişimi gibi durumlarda ürik asit düşürücü ilaçlar gerekebilir. Allopurinol ve febuksostat gibi ilaçlar ürik asit üretimini azaltmaya yardımcı olur. Hangi ilacın kullanılacağı ve dozu doktor tarafından belirlenir.
Beslenme değişiklikleri gut hastalığının yönetiminde önemli olsa da tek başına her zaman yeterli değildir. Özellikle tekrarlayan atakları bulunan kişilerin yalnızca diyetle ürik asidi düşürmeye çalışması, gerekli tedavinin gecikmesine neden olabilir.
Gut Hastalığı Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Gut hastalığı erken dönemde tedavi edilmediğinde ataklar tekrarlayabilir ve zamanla daha uzun sürebilir. Hastalık ilerledikçe ürat kristalleri eklemlerde ve çevre dokularda birikmeye devam edebilir. Tedavi edilmeyen veya yeterince kontrol altına alınmayan gut hastalığında şu sorunlar görülebilir:
Kronik eklem iltihabı: Tekrarlayan ataklar sonucunda eklemlerde sürekli ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı gelişebilir.
Tofüs oluşumu: Ürat kristalleri cilt altında birikerek sert şişlikler oluşturabilir. Bu birikimlere tofüs adı verilir. Genellikle parmaklarda, dirseklerde, kulak çevresinde ve ayaklarda görülebilir.
Eklem hasarı: Uzun süreli kristal birikimi eklem yapısına zarar verebilir ve hareket kabiliyetini azaltabilir.
Böbrek taşı: Ürik asit yüksekliği bazı kişilerde böbrek taşı oluşumuna katkıda bulunabilir.
Bu komplikasyonların önlenmesinde erken tanı, düzenli takip ve kişiye uygun tedavi planı önem taşır.
Gut Hastalığında Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Özellikle ayak başparmağında veya başka bir eklemde aniden başlayan şiddetli ağrı, kızarıklık, şişlik ve ısı artışı olduğunda doktora başvurulmalıdır.
Daha önce gut tanısı almış kişilerde atakların sıklaşması, ağrıların uzaması veya eklem hareketlerinin kısıtlanması durumunda tedavi planının yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.
İlk kez ortaya çıkan sıcak, kızarık ve şiş bir eklemde gut dışında eklem enfeksiyonu gibi acil müdahale gerektiren durumlar da söz konusu olabilir. Özellikle ateş, titreme veya genel durum bozukluğu eşlik ediyorsa acil tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Gut hastalığının tanı ve tedavi sürecinde iç hastalıkları ve romatoloji uzmanları değerlendirme yapabilir. Böbrek fonksiyonlarının da takip edilmesi, hastalığın yönetimi açısından önemlidir.
*Web sitemizdeki bilgiler kişileri tanı ve tedaviye yönlendirme amacı taşımaz. Tanı ve tedaviye yönelik tüm işlemlerinizi doktorunuza danışmadan uygulamayınız. İçeriklerde Optimed Sağlık Grubu’nun tedavi edici sağlık hizmetlerine yönelik bilgiler yer almamaktadır.
Yazar / Editör İletişim Numarası: 0282 726 05 55 / 8011
tr


