Optimed Sağlık Grubu - Sağlığınız Güvende
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB): Çocuklarda ve Yetişkinlerde Belirtiler
Arkadaşın ile Paylaş
Optimed Sağlık Grubu - Sağlığınız Güvende
19.11.2026
Yazar: Uzm. Dr. Hülya Özdilek

Dikkatini toplamakta zorlanmak, başladığı işi tamamlayamamak, sürekli hareket hâlinde olmak veya düşünmeden hareket etmek… Bu davranışlar zaman zaman herkesin yaşayabileceği durumlar olsa da bazı kişilerde günlük yaşamı, okul başarısını, iş hayatını ve sosyal ilişkileri önemli ölçüde etkileyebilir. Bu belirtilerin altında yatan nedenlerden biri Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olabilir.

DEHB, genellikle çocukluk döneminde fark edilen ancak yetişkinlikte de devam edebilen nörogelişimsel bir bozukluktur. Yalnızca dikkat dağınıklığıyla sınırlı olmayan bu durum; aşırı hareketlilik ve dürtüsel davranışlarla da kendini gösterebilir. Belirtiler her bireyde aynı şekilde ortaya çıkmadığı için DEHB'nin doğru değerlendirilmesi önemlidir.

DEHB Nedir?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), kişinin dikkatini sürdürme, davranışlarını kontrol etme ve dürtülerini yönetme becerilerini etkileyen nörogelişimsel bir bozukluktur. Genellikle çocukluk döneminde başlar ve bazı bireylerde belirtiler yetişkinlik döneminde de devam eder.

DEHB, kişinin zekâ düzeyiyle doğrudan ilişkili değildir. Bu tanıya sahip çocuklar ve yetişkinler farklı zekâ düzeylerine, yeteneklere ve öğrenme becerilerine sahip olabilir. Ancak dikkat ve davranışların düzenlenmesinde yaşanan güçlükler, günlük yaşamın farklı alanlarında zorlanmalara neden olabilir.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu temel olarak üç belirti grubuyla değerlendirilir:

Dikkat eksikliği: Dikkati sürdürmekte, ayrıntılara odaklanmakta ve görevleri tamamlamakta zorlanma.

Hiperaktivite: Yaşa ve gelişim düzeyine uygun olmayan hareketlilik, yerinde duramama ve sürekli hareket etme ihtiyacı.

Dürtüsellik: Düşünmeden hareket etme, söz kesme, sırasını beklemekte zorlanma ve sonuçları değerlendirmeden karar verme.

Bazı kişilerde dikkat eksikliği belirtileri daha belirginken bazı kişilerde hiperaktivite ve dürtüsellik ön plana çıkar. Her üç belirti grubunun bir arada görüldüğü durumlar da vardır.

DEHB Belirtileri Nelerdir?

DEHB belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Çocuğun yaşı, gelişim düzeyi ve belirtilerin hangi ortamlarda ortaya çıktığı değerlendirme sürecinde önemlidir.

DEHB belirtileri genellikle dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik başlıkları altında incelenir.

1. Dikkat Eksikliği Belirtileri

Dikkat eksikliği yaşayan kişiler, özellikle uzun süre odaklanma gerektiren işlerde zorlanabilir. Günlük hayatta sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:

  • Ayrıntılara dikkat etmekte zorlanma ve dikkatsiz hatalar yapma
  • Bir işe veya etkinliğe uzun süre odaklanamama
  • Kendisiyle konuşulurken dinlemiyormuş gibi görünme
  • Verilen görevleri tamamlamakta güçlük çekme
  • Planlama ve organizasyon konusunda zorlanma
  • Günlük işlerde sık sık unutkanlık yaşama
  • Eşyalarını kaybetme veya nereye koyduğunu hatırlayamama
  • Dış uyaranlarla kolayca dikkatinin dağılması

2. Hiperaktivite Belirtileri

Hiperaktivite, kişinin hareketlerini kontrol etmekte zorlanması ve sürekli hareket etme ihtiyacı hissetmesiyle kendini gösterebilir. Başlıca belirtiler şunlardır:

  • Oturması gereken durumlarda sürekli hareket etme
  • Elleriyle veya ayaklarıyla sürekli oynama
  • Uzun süre aynı yerde oturmakta zorlanma
  • Gereğinden fazla konuşma
  • Sessiz şekilde oyun oynamakta veya etkinliklere katılmakta zorlanma
  • Sürekli hareket hâlinde olma ve dinlenmekte güçlük çekme

3. Dürtüsellik Belirtileri

Dürtüsellik, kişinin davranışlarını sonuçlarını değerlendirmeden gerçekleştirmesiyle ilişkilidir. Bu belirti grubunda şu davranışlar görülebilir:

  • Sorular tamamlanmadan cevap vermek
  • Başkalarının konuşmasını sık sık bölmek
  • Sırasını beklemekte zorlanmak
  • Sabırsız davranmak
  • Sonuçlarını düşünmeden karar vermek
  • Başkalarının etkinliklerine veya konuşmalarına müdahale etmek

Bu belirtilerin zaman zaman görülmesi tek başına DEHB tanısı anlamına gelmez. Tanı için belirtilerin sürekliliği, kişinin gelişim düzeyine göre beklenenden fazla olması ve günlük yaşamını olumsuz etkilemesi gerekir.

Çocuklarda DEHB Belirtileri Nasıl Anlaşılır?

DEHB çoğunlukla çocukluk döneminde fark edilir. Özellikle okul hayatının başlamasıyla birlikte dikkatini sürdürme, verilen görevleri tamamlama ve sınıf kurallarına uyma konusunda yaşanan güçlükler daha belirgin hâle gelebilir. DEHB olan çocuklarda şu davranışlar görülebilir:

  • Ders sırasında dikkatini toplamakta zorlanma
  • Ödevlerini tamamlamadan başka etkinliklere yönelme
  • Öğretmenin verdiği yönergeleri takip etmekte güçlük çekme
  • Eşyalarını sık sık unutma veya kaybetme
  • Oyunlarda sırasını bekleyememe
  • Sürekli konuşma veya hareket etme
  • Düşünmeden davranma ve arkadaşlarının sözünü kesme

Ancak her hareketli veya dikkati kolay dağılan çocukta DEHB bulunduğu düşünülmemelidir. Çocukların gelişim dönemlerine bağlı olarak hareketli ve meraklı olmaları doğaldır.

DEHB tanısında önemli olan, belirtilerin çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine göre belirgin olması, en az iki farklı ortamda (örneğin ev ve okul) görülmesi ve akademik, sosyal veya günlük işlevselliğini olumsuz etkilemesidir.

DEHB Tanısı Nasıl Konur, Dikkat Eksikliği Testi Yeterli mi?

DEHB tanısı, yalnızca bir test veya gözlem sonucuna göre konulmaz. Tanı süreci; kişinin gelişim öyküsünün, davranışlarının, günlük yaşamının ve belirtilerinin kapsamlı şekilde değerlendirilmesini gerektirir.

Çocuklarda değerlendirme genellikle Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi uzmanları tarafından gerçekleştirilir. Yetişkinlerde ise Psikiyatri uzmanları tarafından değerlendirme yapılır. Tanı sürecinde şu yöntemlerden yararlanılabilir:

1. Klinik Görüşme

Kişinin dikkat, hareketlilik ve dürtüsellik belirtileri değerlendirilir. Belirtilerin ne zaman başladığı, ne sıklıkta görüldüğü ve günlük yaşamı nasıl etkilediği incelenir.

2. Gelişim ve Sağlık Öyküsü

Özellikle çocuklarda doğum öncesi ve sonrası dönem, gelişim basamakları, okul hayatı ve aile öyküsü değerlendirilir. Yetişkinlerde ise çocukluk döneminden itibaren devam eden belirtiler araştırılır.

3. Aile ve Öğretmen Görüşleri

Çocuklarda belirtilerin farklı ortamlarda nasıl ortaya çıktığını anlamak için aileden ve öğretmenlerden bilgi alınabilir. Yetişkinlerde ise gerektiğinde kişinin yakın çevresinden ek bilgi edinilebilir.

4. Ölçek ve Değerlendirme Testleri

DEHB belirtilerinin değerlendirilmesinde Conners, Vanderbilt ve benzeri standart değerlendirme ölçeklerinden yararlanılabilir. Bu araçlar belirtilerin sıklığını ve şiddetini değerlendirmeye yardımcı olur.

Dikkat Eksikliği Testi Tanı Koymak İçin Yeterli mi?

Dikkat eksikliği testi veya bilgisayar destekli dikkat testleri tek başına DEHB tanısı koymak için yeterli değildir. Bu testler kişinin dikkatini sürdürme, tepki verme ve dürtülerini kontrol etme becerileri hakkında bilgi sağlayabilir. Ancak test sonuçları mutlaka klinik görüşme, gelişim öyküsü ve diğer değerlendirmelerle birlikte ele alınmalıdır.

Ayrıca uyku sorunları, kaygı bozuklukları, depresyon, öğrenme güçlükleri ve bazı fiziksel sağlık sorunları da dikkat dağınıklığına neden olabilir. Bu nedenle doğru tanı için ayırıcı değerlendirme yapılması önemlidir.

Yetişkinlerde DEHB Görülür mü, Nasıl Tedavi Edilir?

DEHB yalnızca çocukluk dönemine özgü bir durum değildir. Çocukluk döneminde başlayan belirtiler yetişkinlikte de devam edebilir. Bazı kişilerde ise çocukluk döneminde fark edilmeyen DEHB, yetişkinlikte iş hayatı, sorumluluklar ve günlük yaşamın artan gereklilikleriyle daha belirgin hâle gelebilir.

Yetişkinlerde DEHB belirtileri çocuklardakinden farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Özellikle hiperaktivite, yaş ilerledikçe dışarıdan fark edilen fiziksel hareketlilik yerine içsel huzursuzluk şeklinde görülebilir. Yetişkinlerde DEHB belirtileri şunlardır:

  • İşlere başlamakta veya başladığı işi tamamlamakta zorlanma
  • Toplantılarda veya uzun süreli görüşmelerde dikkatini sürdürmekte güçlük çekme
  • Zaman yönetimi ve planlama sorunları yaşama
  • Randevuları, sorumlulukları veya önemli tarihleri unutma
  • Eşyalarını sık sık kaybetme
  • Birden fazla işe başlayıp hiçbirini tamamlayamama
  • Sabırsızlık ve düşünmeden karar verme
  • İçsel huzursuzluk ve sürekli bir şeylerle meşgul olma ihtiyacı
  • Duyguları kontrol etmekte zorlanma

Yetişkinlerde DEHB, iş performansını, sosyal ilişkileri ve günlük sorumlulukları etkileyebilir. Bununla birlikte doğru tanı ve uygun tedaviyle belirtilerin yönetilmesi mümkündür.

Yetişkinlerde DEHB Tedavisi Nasıl Yapılır?

Yetişkinlerde DEHB tedavisi, kişinin belirtilerine, yaşam koşullarına ve eşlik eden sağlık sorunlarına göre planlanır. Tedavide şu yöntemlerden yararlanılabilir:

İlaç tedavisi: Uygun hastalarda dikkat ve dürtü kontrolünü destekleyen ilaçlar psikiyatri uzmanı tarafından düzenlenebilir.

Psikoterapi: Özellikle bilişsel davranışçı terapi, zaman yönetimi, planlama, erteleme davranışı ve duygu düzenleme gibi alanlarda kişiye yardımcı olabilir.

Davranışsal stratejiler: Günlük plan oluşturmak, görevleri küçük parçalara ayırmak ve hatırlatıcı sistemler kullanmak işlevselliği artırabilir.

Yaşam alışkanlıklarının düzenlenmesi: Düzenli uyku, fiziksel aktivite ve günlük rutinlerin oluşturulması tedavi sürecini destekleyebilir.

DEHB tedavisi kişiye özel planlanmalıdır. İlaç kullanımı veya doz değişikliği mutlaka uzman hekim kontrolünde gerçekleştirilmelidir.

DEHB Tedavi Edilmezse Ne Olur?

DEHB, kişinin yaşamının farklı dönemlerinde çeşitli güçlüklerle karşılaşmasına neden olabilir. Özellikle tanı konulmayan veya uygun şekilde yönetilmeyen durumlarda akademik, mesleki ve sosyal yaşam olumsuz etkilenebilir.

Çocuklarda ders başarısında düşüş, arkadaş ilişkilerinde sorunlar ve özgüven kaybı görülebilir. Yetişkinlerde ise iş hayatında verimlilik sorunları, zaman yönetiminde güçlükler, ilişkilerde anlaşmazlıklar ve günlük sorumlulukları yerine getirmekte zorlanma ortaya çıkabilir. Ayrıca DEHB'ye kaygı bozuklukları, depresyon, uyku sorunları veya başka psikiyatrik durumlar eşlik edebilir.

Bu nedenle belirtilerin erken fark edilmesi ve uygun uzman desteğinin alınması önemlidir. Doğru değerlendirme ve kişiye özel tedaviyle DEHB'nin günlük yaşam üzerindeki etkileri önemli ölçüde azaltılabilir.

DEHB Olan Çocuklara ve Yetişkinlere Nasıl Yaklaşılmalı?

DEHB, kişinin isteyerek dikkatini dağıtması veya davranışlarını kontrol etmek istememesiyle açıklanabilecek bir durum değildir. Bu nedenle DEHB tanısı bulunan kişilere yaklaşımda anlayışlı, destekleyici ve çözüm odaklı olmak önemlidir.

Çocuklarda aile ve okul iş birliği, tedavi sürecinin önemli bir parçasıdır. Çocuğa açık ve kısa yönergeler vermek, günlük rutinler oluşturmak, olumlu davranışları desteklemek ve başarılarını takdir etmek faydalı olabilir.

Yetişkinlerde ise işlerin önceliklendirilmesi, hatırlatıcılar kullanılması, görevlerin küçük adımlara bölünmesi ve düzenli çalışma alışkanlıklarının geliştirilmesi günlük yaşamı kolaylaştırabilir.

DEHB tanısı kişinin potansiyelini veya başarı kapasitesini belirlemez. Uygun destek ve tedaviyle çocuklar eğitim hayatlarını, yetişkinler ise iş ve sosyal yaşamlarını daha sağlıklı şekilde sürdürebilir.

DEHB Belirtilerini İhmal Etmeyin

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, çocukluk döneminde başlayabilen ve yetişkinlikte de devam edebilen nörogelişimsel bir durumdur. Dikkat dağınıklığı, aşırı hareketlilik ve dürtüsel davranışlar kişinin günlük yaşamını, eğitimini ve sosyal ilişkilerini etkileyebilir. Ancak her dikkat dağınıklığı veya hareketlilik DEHB anlamına gelmez. Doğru tanı için belirtilerin uzman tarafından kapsamlı şekilde değerlendirilmesi gerekir.

Çocuğunuzda veya kendinizde uzun süredir devam eden dikkat sorunları, unutkanlık, planlama güçlüğü ya da dürtüsel davranışlar fark ediyorsanız bir psikiyatri uzmanına başvurarak değerlendirme yaptırabilirsiniz. Erken tanı ve kişiye özel DEHB tedavisi, yaşam kalitesinin artırılmasına önemli katkı sağlayabilir.

 

*Web sitemizdeki bilgiler kişileri tanı ve tedaviye yönlendirme amacı taşımaz. Tanı ve tedaviye yönelik tüm işlemlerinizi doktorunuza danışmadan uygulamayınız. İçeriklerde Optimed Sağlık Grubu’nun tedavi edici sağlık hizmetlerine yönelik bilgiler yer almamaktadır.

Yazar / Editör İletişim Numarası: 0282 726 05 55 / 8011

Modern tıbbi teknolojilerin, alanında uzman hekimlerle buluşarak nitelikli sağlık hizmetine dönüşümü...
Amacımız; hasta haklarına saygılı, etik değerlere bağlı bir sağlık kuruluşu olarak bugüne kadar tesis ettiğimiz güvene dayalı iletişimi sürdürmek, teknolojik ve bilimsel gelişmeleri hastalarımızın hizmetine sunmak, hasta memnuniyetini en üst düzeyde sağlamak ve çalışanlarımızla bütünleşerek halkımıza layık, kesintisiz bir sağlık hizmeti sunmaya kararlılıkla devam etmektir.