Optimed International Çorlu Hastanesi Genel Cerrahi Uzmanı Op. Dr. Hakan Sunal’ın kaleme aldığı bu yazıda; anal fissür (makat çatlağı) nedir, makat çatlağı belirtileri nelerdir, anal fissür neden olur ve nasıl tedavi edilir gibi merak edilen sorulara yanıt veriliyor. Özellikle dışkılama sırasında ortaya çıkan şiddetli ağrı, kanama ve makat bölgesindeki tahriş gibi belirtilerin dikkate alınması önem taşıyor.

Anal Fissür (Makat Çatlağı) Nedir?

Anal fissür, en basit tanımı ile makat bölgesinde çeşitli nedenlere bağlı olarak oluşan çatlaklardır. Bu bölgede oluşan yırtılmalar dışkılamada zorlanma ve sürekli olarak ıkınmaya bağlı olarak gelişebileceği gibi ishale yakalanan kişilerde sık dışkılama ve makat bölgesinin sürekli olarak temizlenmesine bağlı olarak da ortaya çıkabilmektedir. Bölgede oluşan çatlaklar oldukça basit görünümlü olabilir, yine de bölgenin hassas yapısı nedeniyle çok şiddetli ağrılara yol açabilir.

Anal Fissür Belirtileri Nelerdir?

Makatta çatlak (anal fissür) sorunu yaşayan tüm bireylerde hastalığın belirtileri hemen hemen aynıdır. Fakat çatlağın boyutuna erken (akut) ve geç (kronik) bağlı olarak hissedilen belirtilerin şiddeti kişiden kişiye farklılık gösterebilir. En yaygın belirtiler şu şekildedir:

•Dışkılama sırasında yırtılma veya cam parçası çıkarma hissi

•Makatta ağrı ve şişlik

•Kanama veya hafif kan sızıntısına bağlı iç çamaşırında görülen lekelenmeler

•Dışkılama güçlüğü

•Yırtılma bölgesinde kaşıntı ve tahriş

Ancak en belirgin hatta olmazsa olmaz şikayet dışkılama sırasında olan ağrı, acıdır.

Makat Çatlağı Neden Olur?

Uzun süren kabızlık, ishal, Crohn hastalığı veya ülseratif kolit gibi inflamatuar bağırsak hastalıkları, doğum ve bazı anüsü (makatı) zorlayan travmalara bağlı olarak anal fissür gelişebilmektedir.

Tuvalet ihtiyacı hissedilmesine rağmen bu ihtiyacı ertelemek, dışkının kalın bağırsak içerisinde daha uzun süre kalmasına ve sertleşmesine neden olur. Ayrıca yetersiz sıvı tüketimi ve lifli ürünlere günlük beslenme planı içerisinde yeterli miktarda yer verilmemesi de dışkının sert yapılı olmasına neden olan faktörlerdendir.

Bu gibi nedenlere bağlı olarak olması gerekenden çok daha sert bir yapıya sahip olan dışkı, hassas yapıdaki makat derisinin çatlamasına neden olur.

Tanı Nasıl Konulur?

Anal fissür tanısı, uzman bir hekim tarafından yapılacak detaylı fiziki muayene ile kolaylıkla konulabilir. Gerekli görüldüğü durumlarda rektum veya kolon bölgesinin incelenmesine yönelik olarak endoskopi işlemleri de uygulanabilir.

Alınan öykü de tanı koymada çok yardımcı olur. Bazen hastaların ağrı ya da utanma duyguları yeterli muayene yapmayı engeller bu nedenle bazen sedasyon dediğimiz hafif narkozla yapılan muayene kesin tanıyı koydurur.

Makat Çatlağı Nasıl Tedavi Edilir?

Makat çatlağının tedavisinde birinci basamak, kabızlık sorununun ortadan kaldırılmasıdır. Bunun için en iyi yöntem ise sağlıklı ve dengeli bir beslenme planının oluşturulmasıdır. Bol posa içeren gıdaları ve bol sıvı tüketmeliyiz.

Tam tahıllı ekmekler, bulgur, kuru baklagiller, meyve ve sebzeler ile yağlı tohumlar diyet liflerinin en iyi ve en sağlıklı kaynaklarıdır. Bu besinlerin düzenli bir şekilde beslenme planı içerisine yerleştirilmesi dışkı hacminin artırılması ve kıvamının olması gereken şekle getirilmesi açısından oldukça etkilidir.

Buna ek olarak günlük olarak 2-2,5 litre aralığında su tüketimine özen gösterilmelidir. Beslenme düzenine dikkat etmesine karşın spastik kolon, bağırsak tembelliği gibi nedenlere bağlı olarak kabızlık sorunu devam eden hastalarda veya doğum sonrasında anal fissür sorunu ile karşılaşan kişilerde dışkı yumuşatıcı ilaç kullanımı önerilebilir.

Ayrıca sıcak su ile yapılacak oturma banyoları, bölgeye uygulanan krem ve pomadların kullanımı, şiddetli ağrı şikayeti bulunan kişilerde ağrı kesici ilaçların kullanımı gibi uygulamalar da makat çatlaklarının iyileştirilmesi ve çatlağa bağlı oluşan komplikasyonların azaltılması üzerinde etkilidir.

İlaç kullanımı ve beslenme düzeninin sağlanması ile erken dönemde tespit edilen anal fissürlerin büyük bir kısmı kısa bir süre içerisinde iyileştirilebilmektedir.

Fakat uzun süredir devam eden, tedavi edilmemiş ve çatlak yüzeyi genişlemiş, meme oluşumu gelişmiş makat çatlaklarında yani kronik anal fissürlerde cerrahi operasyon gerekebilir. İnternal sfinkteroktomi adı verilen operasyon kronik hale gelmiş anal fissürlerin tedavisinde sıklıkla tercih edilen ve makat iç kasının kesilip gevşetilmesi şeklinde uygulanan bir işlemdir.

Genel ve bazen hafif anestezi altında uygulanabilen bu işlem ile birçok kronik ilerlemiş makat çatlağı tedavi edilirken hastaların 48 saat gibi bir süre içerisinde günlük yaşamına dönmesi mümkün olabilmektedir.

Aynı zamanda anal kanaldaki basıncı azaltmaya yardımcı merhemlerin kullanımı, anal fissür tedavisinde hem tek başına hem de diğer yöntemlerin yanında destekleyici olarak tercih edilebilir.

Son yıllarda kullanılmaya başlanan botoks enjeksiyonu da uygun şartları taşıyan hastalarda anestezi gerektirmeksizin çok kısa bir süre içerisinde uygulanabilen bir diğer tedavi yöntemidir.