Bahar aylarında artan hapşırma, burun akıntısı, burun tıkanıklığı ve gözlerde kaşıntı birçok kişi tarafından sıradan bir mevsimsel rahatsızlık olarak değerlendirilebilir. Ancak bu belirtiler özellikle belirli dönemlerde tekrarlıyor, kişinin günlük yaşamını ve uyku düzenini etkiliyorsa altta yatan neden alerjik rinit veya alerjik konjonktivit olabilir.

Alerjik rinit, bağışıklık sisteminin normalde zararsız olan bazı maddelere karşı aşırı duyarlılık göstermesi sonucunda ortaya çıkan bir burun hastalığıdır. Alerjik konjonktivit ise gözün dış yüzeyini ve göz kapaklarının iç kısmını örten konjonktivanın alerjenlerle temas sonrasında verdiği reaksiyondur. Bu iki hastalık sıklıkla birlikte görülür ve özellikle polen, ev tozu akarları, küf mantarları ve hayvan kaynaklı alerjenler tarafından tetiklenebilir.

Alerjik rinit ve alerjik konjonktivit yaşamı doğrudan tehdit eden hastalıklar olmasa da tedavi edilmediğinde yaşam kalitesinde belirgin düşüşe neden olabilir. Sürekli burun tıkanıklığı, uyku sorunları, konsantrasyon güçlüğü ve gözlerdeki rahatsızlık günlük yaşamı zorlaştırabilir. Bu nedenle tekrarlayan şikâyetlerin yalnızca "mevsimsel nezle" olarak değerlendirilmemesi önemlidir.

Alerjik Rinit Nedir?

Alerjik rinit, burun iç yüzeyinin çeşitli alerjenlere karşı gösterdiği bağışıklık yanıtı sonucunda gelişir. Alerjisi olan kişilerde bağışıklık sistemi, çoğu insan için zararsız olan maddeleri tehdit olarak algılayabilir. Bu maddelerle karşılaşıldığında histamin başta olmak üzere çeşitli kimyasal maddeler salgılanır ve burun mukozasında iltihabi bir reaksiyon meydana gelir. Bu reaksiyon sonucunda hapşırma, burun akıntısı, burun kaşıntısı ve burun tıkanıklığı gibi tipik belirtiler ortaya çıkar. Alerjik rinit yalnızca bahar aylarında görülmez. Hastalığın hangi dönemde ve ne sıklıkta ortaya çıktığı, kişinin duyarlı olduğu alerjene bağlıdır.

Mevsimsel alerjik rinit

Mevsimsel alerjik rinit, belirli dönemlerde havadaki polen miktarının artmasıyla ortaya çıkar. Halk arasında sıklıkla "bahar alerjisi" olarak bilinir. Ağaç, çimen ve yabani ot polenleri önemli tetikleyiciler arasındadır. Polenlerin yoğun olduğu dönemlerde açık havada geçirilen zamanın ardından hapşırma, burun akıntısı ve gözlerde kaşıntı gibi şikayetler belirginleşebilir.

Yıl boyu devam eden alerjik rinit

Bazı kişilerde belirtiler yıl boyunca devam edebilir. Bu durumda ev tozu akarları, küf mantarları veya hayvan kaynaklı alerjenler gibi sürekli maruz kalınabilen tetikleyiciler rol oynayabilir. Özellikle yatak odasında veya ev ortamında şikâyetlerin artması, ev tozu akarları gibi iç ortam alerjenlerinin değerlendirilmesini gerektirebilir.

Alerjik Rinit Belirtileri Nelerdir?

Alerjik rinit belirtileri kişiden kişiye değişebilmekle birlikte en sık karşılaşılan şikâyetler şunlardır:

• Sık ve tekrarlayan hapşırma
• Burun akıntısı
• Burun tıkanıklığı
• Burunda kaşıntı
• Boğazda veya damakta kaşıntı
• Geniz akıntısı
• Koku duyusunda azalma
• Gözlerde sulanma ve kaşıntı
• Gözlerde kızarıklık
• Baş ağrısı veya yüzde basınç hissi
• Uyku kalitesinde bozulma
• Gün içinde yorgunluk ve dikkat dağınıklığı

Alerjik rinitte burun akıntısı çoğunlukla berrak ve sulu karakterdedir. Belirtilerin belirli bir ortamda veya belirli mevsimlerde ortaya çıkması, alerjik bir neden açısından önemli ipuçları sağlayabilir.

Alerjik Konjonktivit Nedir?

Alerjik konjonktivit, gözün konjonktiva adı verilen yüzeyinin alerjenlere karşı verdiği reaksiyondur. Alerjik rinit ile birlikte görülmesi oldukça yaygındır. Polenlerin yoğun olduğu dönemlerde dış ortamda bulunan alerjenlerle temasın artması göz şikâyetlerini tetikleyebilir. Bunun yanı sıra ev tozu akarları, hayvan kaynaklı alerjenler ve bazı küfler de alerjik konjonktivite neden olabilir. Alerjik konjonktivitin en belirgin özelliği gözlerde kaşıntıdır. Gözleri sürekli ovuşturmak kısa süreli rahatlama sağlasa da şikâyetlerin artmasına ve göz yüzeyinin tahriş olmasına yol açabilir.

Alerjik Konjonktivit Belirtileri Nelerdir?

Alerjik konjonktivit sırasında aşağıdaki belirtilerden biri veya birkaçı görülebilir:

• Gözlerde yoğun kaşıntı
• Gözlerde kızarıklık
• Sulanma
• Yanma veya batma hissi
• Göz kapaklarında şişlik
• Işığa karşı hassasiyet
• Gözlerde yabancı cisim varmış hissi
• Şeffaf veya ipliksi göz akıntısı

Alerjik konjonktivit çoğunlukla her iki gözü etkiler. Gözlerde belirgin ağrı, görme kaybı veya ciddi ışık hassasiyeti varsa durum yalnızca alerji olarak değerlendirilmemeli ve göz hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirme yapılmalıdır.

Alerjik Rinit ve Alerjik Konjonktivit Arasındaki İlişki

Alerjik rinit ve alerjik konjonktivit aynı alerjenlere karşı gelişen benzer bağışıklık mekanizmalarının farklı bölgelerde ortaya çıkan sonuçları olabilir. Örneğin polenlere duyarlı bir kişi dışarıda zaman geçirdiğinde aynı anda hem burun hem de göz belirtileri yaşayabilir. Hapşırma ve burun akıntısına gözlerde kaşıntı ve sulanmanın eşlik etmesi bu nedenle sık karşılaşılan bir durumdur. Bu iki hastalığın birlikte değerlendirilmesi, hastanın şikâyetlerinin daha iyi kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir.

Alerjik Rinit ve Konjonktivite Hangi Maddeler Neden Olabilir?

Alerjik belirtileri tetikleyen maddeler kişiden kişiye farklılık gösterebilir. En sık karşılaşılan alerjenler arasında şunlar bulunur:

Polenler

Ağaç, çimen ve yabani otlardan yayılan polenler özellikle mevsimsel alerjik rinitin önemli nedenlerindendir. Polen yoğunluğunun arttığı dönemlerde dış ortamda geçirilen zaman sonrasında belirtiler şiddetlenebilir.

Ev tozu akarları

Ev tozu akarları özellikle yatak, yastık, halı ve kumaş kaplı eşyalarda bulunabilen mikroskobik canlılardır. Alerjisi olan kişilerde yıl boyunca devam eden burun ve göz şikâyetlerine neden olabilirler.

Hayvan alerjenleri

Kedi ve köpek gibi evcil hayvanlarla ilişkili bazı proteinler duyarlı kişilerde alerjik belirtileri tetikleyebilir. Bu alerjenler yalnızca hayvanın tüylerinde değil, deri döküntülerinde ve vücut salgılarında da bulunabilir.

Küf mantarları

Nemli ve yeterince havalandırılmayan ortamlarda küf oluşumu görülebilir. Küf mantarlarına duyarlı kişilerde burun ve göz belirtileri ortaya çıkabilir.

Alerjik Rinit Nasıl Teşhis Edilir?

Alerjik rinit tanısında öncelikle hastanın şikâyetlerinin ayrıntılı şekilde değerlendirilmesi önemlidir. Belirtilerin ne zaman başladığı, hangi ortamlarda arttığı, mevsimlerle ilişkisi ve ailede alerji öyküsünün bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Doktor gerekli gördüğünde alerjinin hangi maddelere karşı geliştiğini belirlemek amacıyla alerji testlerinden yararlanabilir. Cilt prick testi veya kanda belirli alerjenlere karşı gelişen özgül IgE antikorlarının değerlendirilmesi, uygun hastalarda tanı sürecine yardımcı olabilir. Ancak test sonuçları tek başına değerlendirilmemeli, hastanın öyküsü ve klinik bulguları ile birlikte ele alınmalıdır.

Alerjik Rinit ve Alerjik Konjonktivit Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavinin temel amacı belirtileri kontrol altına almak, hastanın yaşam kalitesini artırmak ve mümkün olduğunda tetikleyicilerle teması azaltmaktır. Tedavi planı kişinin yaşına, şikâyetlerinin şiddetine, belirtilerin ne kadar süredir devam ettiğine ve belirlenen alerjenlere göre değişebilir.

Alerjenlerden korunma

Bilinen tetikleyicilerden mümkün olduğunca uzak durmak tedavinin önemli bir parçasıdır. Polen alerjisi olan kişilerin polenlerin yoğun olduğu dönemlerde dış ortam maruziyetini azaltması, eve geldiklerinde yüzlerini ve ellerini yıkaması, dışarıdan geldikten sonra kıyafetlerini değiştirmesi ve yaşam alanlarını uygun şekilde havalandırması yararlı olabilir. Ev tozu akarlarına duyarlılığı bulunan kişilerde ise yatak ve yastıkların uygun şekilde korunması, yatak odasında toz birikiminin azaltılması ve düzenli temizlik önem taşır.

İlaç tedavisi

Doktorun uygun görmesi halinde antihistaminik ilaçlar, burun spreyleri ve göz damlaları gibi tedaviler kullanılabilir. Özellikle burun tıkanıklığının ön planda olduğu hastalarda burun içindeki iltihabi süreci azaltmaya yönelik ilaçlar etkili olabilir. Göz belirtileri için ise alerjiye yönelik göz damlalarından yararlanılabilir. İlaçların seçimi ve kullanım süresi kişinin durumuna göre belirlenmelidir. Özellikle burun açıcı spreylerin doktor önerisi olmadan uzun süre kullanılması uygun değildir.

Alerjen immünoterapisi

Bazı hastalarda, uygun değerlendirme sonrasında alerjen immünoterapisi (alerji aşısı) düşünülebilir. Bu tedavide hastanın duyarlı olduğu belirli alerjenlere karşı bağışıklık sisteminin tolerans geliştirmesi amaçlanır.

Alerjen immünoterapisinin uygulanıp uygulanmayacağı; alerjenin türü, hastanın belirtileri, mevcut tedavilere verdiği yanıt ve genel sağlık durumu gibi faktörler değerlendirilerek uzman hekim tarafından belirlenir.

Alerjik Rinitte Evde Alınabilecek Önlemler

Alerjik rinit ve alerjik konjonktivit belirtilerini azaltmak için günlük yaşamda bazı önlemler alınabilir.

• Polenlerin yoğun olduğu dönemlerde mümkün olduğunca maruziyet azaltılabilir.
• Dışarıdan eve gelindiğinde yüz ve eller yıkanabilir.
• Polen maruziyeti sonrası kıyafetler değiştirilebilir.
• Yatak odası düzenli olarak temizlenebilir.
• Toz tutan halı, pelüş oyuncak ve benzeri eşyaların kullanımı sınırlandırılabilir.
• Ev ortamı uygun şekilde havalandırılabilir.
• Nem ve küf oluşumuna karşı gerekli önlemler alınabilir.
• Gözlerde kaşıntı olduğunda gözlerin ovuşturulmasından kaçınılabilir.
• Doktor tarafından önerilen ilaçlar düzenli ve doğru şekilde kullanılabilir.

Bu önlemler her hastada aynı ölçüde etkili olmayabilir. En doğru yaklaşım, kişide belirtilere neden olan alerjenlerin belirlenmesi ve korunma planının buna göre oluşturulmasıdır.

Alerjik Rinit Astıma Neden Olur mu?

Alerjik rinit ile astım arasında yakın bir ilişki bulunmaktadır. Her iki hastalık da solunum yollarındaki alerjik ve inflamatuvar süreçlerle ilişkili olabilir. Alerjik riniti bulunan kişilerde hırıltılı solunum, tekrarlayan öksürük, nefes darlığı veya göğüste sıkışma gibi belirtiler varsa astım açısından da değerlendirme yapılması gerekebilir. Özellikle geceleri veya egzersiz sırasında ortaya çıkan tekrarlayan solunum şikayetleri dikkate alınmalıdır.

Çocuklarda Alerjik Rinit ve Konjonktivit

Alerjik rinit ve alerjik konjonktivit çocukluk döneminde de görülebilir. Çocuklarda sürekli burun tıkanıklığı, ağızdan nefes alma, sık hapşırma, gözleri ovuşturma ve uyku problemleri dikkat çekebilir. Uzun süreli burun tıkanıklığı çocuğun uyku kalitesini ve günlük yaşamını olumsuz etkileyebilir. Okul çağındaki çocuklarda dikkat ve konsantrasyon sorunları da ortaya çıkabilir. Bu nedenle tekrarlayan veya uzun süren burun ve göz şikâyetlerinin çocuklarda da ihmal edilmemesi gerekir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Burun akıntısı, hapşırma, burun tıkanıklığı veya gözlerde kaşıntı gibi şikâyetler sık tekrarlıyorsa ve günlük yaşamı etkiliyorsa Alerji Hastalıkları uzmanına başvurulması uygun olabilir. Özellikle şu durumlarda tıbbi değerlendirme önemlidir:

• Şikayetlerin uzun süre devam etmesi
• Her yıl aynı dönemlerde benzer belirtilerin ortaya çıkması
• Gece burun tıkanıklığı nedeniyle uyku kalitesinin bozulması
• Reçetesiz kullanılan ilaçların yeterli fayda sağlamaması
• Belirli ortamlarda şikâyetlerin belirgin şekilde artması
• Alerji ile birlikte öksürük, hırıltı veya nefes darlığının görülmesi
• Belirtilerin iş, okul veya günlük yaşamı etkilemesi

Ani gelişen nefes darlığı, boğazda veya dilde şişme, bayılma hissi gibi ciddi alerjik reaksiyon belirtilerinde ise rutin poliklinik başvurusu beklenmemeli, acil tıbbi yardım alınmalıdır.

Alerjik rinit ve alerjik konjonktivit, özellikle polenlerin yoğun olduğu dönemlerde sık karşılaşılan ancak yıl boyunca da devam edebilen alerjik hastalıklardır. Hapşırma, burun akıntısı, burun tıkanıklığı, gözlerde kaşıntı ve sulanma gibi belirtiler yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir.

Belirtilerin hangi alerjenlerle ilişkili olduğunun belirlenmesi, uygun korunma yöntemlerinin uygulanması ve gerektiğinde kişiye özel tedavinin planlanması şikâyetlerin kontrol altına alınmasına yardımcı olur.

Tekrarlayan burun ve göz şikayetleriniz varsa bunları yalnızca mevsimsel bir rahatsızlık olarak değerlendirmek yerine bir sağlık profesyoneline başvurmanız önemlidir. Doğru tanı ve uygun tedavi ile alerjik rinit ve alerjik konjonktivit belirtileri büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.